ಚುನಾವಣೆ ಅಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದರೆ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಬಾರದೇಕೆ? ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಉತ್ತರದ ಹಿಂದಿರುವ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು!

ಕನ್ನಡಲ್ಲಿ ಕೈಲಾಗದವನು ಮೈ ಪರಚಿಕೊಂಡ, ಕುಣಿಯಲಾರದವಳು ನೆಲನೇ ಡೊಂಕು ಎಂದಳಂತೆ, ಕುಣಿಯಲು ಬಾರದವಳಿಗೆ ಮದ್ದಳೆಯೇ ಸರಿಯಿಲ್ಲವಂತೆ! ಎನ್ನುವ ಗಾದೆ ಮಾತುಗಳಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಗಾದೆ ಮಾತುಗಳು ಸಹಾ ಕಾಂಗ್ರೇಸ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರಿಗೇ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತಿದೆ.  ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಪಗಳಿವೆ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ಪರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುವ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು, ಇಂತಹ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದನ್ನೇ ಏಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬಾರದು? ಚುನಾವಣೆಗಳು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಮೆರಿಕದ ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಲೋಕಸಭೆಯ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ನೀಡಿದ ಉತ್ತರ ಈಗ ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ.

ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದು ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ; ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಉತ್ತರದ ಸಾರ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಮಗೆ ಆಗಲೇ ಅನುಮಾನಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಕೆಲವು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತವೆ: 2014ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಏನಾದರೂ ಅಕ್ರಮ ನಡೆದಿತ್ತೇ? ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ಪುರಾವೆಗಳೇನು? ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗಿನಿಂದಲೇ ಮಾಹಿತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಆಧಾರವೇನು? ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು?

ಈ ಎಲ್ಲ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಚುನಾವಣೆ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ!

ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂವಾದದ ವೇಳೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೊಬ್ಬರು ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರಿಗೆ ನೇರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ, ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಚುನಾವಣೆಗಳು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರೆ, ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದನ್ನೇ ಏಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬಾರದು? ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸರಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಏಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು? ಎಂಬುದು ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಸಾರವಾಗಿತ್ತು.

ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ, ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸದಿದ್ದರೆ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಕಣದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದರಿಂದ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸವಾಲಿಲ್ಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಲೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಜನರ ಮುಂದೆ ತರುವುದು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಿವರಣೆ.

ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಈ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ತರ್ಕವಿದೆ. ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳಿವೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುವ ಪಕ್ಷವೊಂದು ಚುನಾವಣೆಯಿಂದಲೇ ದೂರ ಉಳಿದರೆ, ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಇರುವ ಅವಕಾಶವೂ ಕುಂಠಿತವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಮೇಲಿದೆ.

ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, 2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR), ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತಾದ ಸಂಗತಿಗಳಂತೆ ಬಿಂಬಿಸದೆ, ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹೇಳಿಕೆ, ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿಅಂಶ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಚುನಾವಣೆಗಳು ಅಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದರೆ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಬಾರದೇಕೆ? ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಉತ್ತರದ ಹಿಂದಿರುವ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು!

2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅನುಮಾನವಿತ್ತು ಎಂದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ; ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳು – ಪುರಾವೆಗಳೇನು? ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲುಗಳೇನು?

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಪಗಳಿವೆ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ ಪರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದನ್ನೇ ಏಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬಾರದು? ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ದೋಷಪೂರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವೇನು? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಮೆರಿಕದ ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಲೋಕಸಭೆಯ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ನೀಡಿದ ಉತ್ತರ ಇದೀಗ ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ.

ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದು ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ; ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಉತ್ತರದ ಸಾರ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಬಿಜೆಪಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ 2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಆಗಲೇ ಅನುಮಾನಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಕೆಲವು ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತವೆ. 2014ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಏನಾದರೂ ಅಕ್ರಮ ನಡೆದಿತ್ತೇ? ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಅದರ ಪುರಾವೆಗಳೇನು? ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗಿನಿಂದಲೇ ಮಾಹಿತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಆಧಾರವೇನು? ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು?

ಈ ಎಲ್ಲ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಚುನಾವಣೆ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ!

ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೊಬ್ಬರು ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರಿಗೆ ನೇರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ, ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (Special Intensive Revision – SIR) ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಚುನಾವಣೆಗಳು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರೆ, ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದನ್ನೇ ಏಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬಾರದು? ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸರಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಏಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು? ಎಂಬುದು ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಸಾರವಾಗಿತ್ತು.

ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸಿದ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ, ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

“ನಾವು ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಅವರ ಗತಿಯೇನು? ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಚುನಾವಣೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರೆ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಅವಕಾಶವೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂಬುದು ಅವರ ಮಾತಿನ ಆಶಯ.

ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲು, ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನಡೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರೂ ಜನರ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ವಾದ ಮಂಡಿಸುವುದೇ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದರು. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ರೂಪಿಸುವುದು ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ ಎಂದರು.

ಈ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ತರ್ಕವಿದೆ. ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳಿವೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುವ ಪಕ್ಷವೊಂದು ಚುನಾವಣೆಯಿಂದಲೇ ದೂರ ಉಳಿದರೆ, ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸವಾಲಿಲ್ಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಮೇಲಿದೆ.

2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅನುಮಾನವಿತ್ತೇ?

ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಅಂಶವೆಂದರೆ 2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವುದು.

“2014ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಏನೋ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನಮಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಗೆಲುವಿನ ಅಂತರಗಳು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಅಸಹಜವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಆಗ ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಕೆಲವು ಪುರಾವೆಗಳು ಸಿಕ್ಕಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಕೆಲವು ನಾಯಕರ ಮುಂದಿಟ್ಟೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಡಿ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು” ಎಂದು ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗೆಲುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಯಾವ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಅವರ ಬಳಿ ಇದ್ದವು, ಅವುಗಳನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿಲ್ಲ.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಂಶವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು. 2014ರಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಎನ್ನುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲ. ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 1998 ಮತ್ತು 1999ರಲ್ಲಿಯೂ ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಎನ್‌ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ 2014ರಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಸ್ವಂತ ಬಲದಿಂದ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಪಡೆದದ್ದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು.

2014ರ ಚುನಾವಣೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆ?

ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವಾಗಿತ್ತು. ಒಟ್ಟು 543 ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 8,251 ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದರು. ಆಗ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 83.41 ಕೋಟಿ ಇತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 55.42 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕು ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಮತದಾನದ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ.66.44ರಷ್ಟಿತ್ತು.

ಪಕ್ಷ ಗೆದ್ದ ಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ ಹಂಚಿಕೆ
ಬಿಜೆಪಿ 282 ಶೇ.31.34
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 44 ಶೇ.19.52
ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ 37 —
ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 34 —

ಬಿಜೆಪಿ 282 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಸ್ವಂತ ಬಹುಮತ ಪಡೆದರೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕೇವಲ 44 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು. ಈ ಫಲಿತಾಂಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಬಿಜೆಪಿ ಶೇ.31.34ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದು 282 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಮಾನ್ಯ ಮತಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಕ್ಷೇತ್ರವಾರು ಗೆಲುವಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಸ್ತುತ ‘ಫಸ್ಟ್ ಪಾಸ್ಟ್ ದ ಪೋಸ್ಟ್’ ಚುನಾವಣಾ ಪದ್ಧತಿಯ ಸ್ವರೂಪ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ ಪಡೆದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಗೆಲ್ಲುವುದರಿಂದ, ಪಕ್ಷದ ಒಟ್ಟು ಮತ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಗೆದ್ದ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಹಜ.

ಹೀಗಾಗಿ ಗೆಲುವಿನ ಅಂತರ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರವಾರು ಮತದಾನದ ದಾಖಲೆಗಳು, ಮತ ಎಣಿಕೆಯ ವಿವರಗಳು, ದೂರುಗಳು, ಮರುಎಣಿಕೆ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಿಶೀಲನೆಯಂತಹ ದೃಢವಾದ ಆಧಾರಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. 2014ರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರು ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವುದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಹೇಳಿಕೆ. ಅದನ್ನು ಸಾಬೀತಾದ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.

ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ವಿವಾದ ಏನು?

ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅಮೆರಿಕ ಪ್ರವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೃತಪಟ್ಟವರು, ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವರು, ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡೆ ಹೆಸರು ಹೊಂದಿರುವವರು ಮತ್ತು ಮತದಾರರಾಗಲು ಅರ್ಹತೆಯಿಲ್ಲದವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ.

ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳು ತಪ್ಪಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬಡವರು, ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗದವರು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಆತಂಕ.

ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವಾದವೆಂದರೆ, ನಿಖರವಾದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಮೃತಪಟ್ಟವರು, ನಕಲಿ ಅಥವಾ ಅನರ್ಹ ಹೆಸರುಗಳು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದರೆ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಗೂ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನೆಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ 2025ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಈ ಚರ್ಚೆಯ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಸುಮಾರು 7.89 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕರಡು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 65 ಲಕ್ಷ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ 3.66 ಲಕ್ಷ ಅನರ್ಹ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಹೊಸದಾಗಿ 21.53 ಲಕ್ಷ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7.42 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರು ಉಳಿದರು.

ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಅಂಶದಿಂದ ಅವೆಲ್ಲವೂ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಸರಿಯಾದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಆಕ್ಷೇಪ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮನವಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಬೇಕು.

2026ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು SIR ಮೂರನೇ ಹಂತವನ್ನು 16 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು 3 ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸೂಚಿಸಿತ್ತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 36.73 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ 3.94 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೂತ್ ಮಟ್ಟದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮನೆಮನೆಗೆ ತೆರಳುವ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.

ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗಿನಿಂದಲೇ ಮಾಹಿತಿ ಬರುತ್ತಿದೆಯೇ?

ಚಿಕಾಗೊ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರು ಮತ್ತೊಂದು ಗಂಭೀರ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದರು.

“ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗಿನಿಂದಲೇ ಈಗ ನಮಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಆಯೋಗದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಇದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯಾವಾಗ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಈಗಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ” ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾತನಾಡಿದರು.

ಅಲ್ಲದೆ ಬಿಜೆಪಿಯ ಕೆಲವು ಹಿರಿಯ ಸಚಿವರೂ ತಮ್ಮ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.

ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಂತಹ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಳಗಿನಿಂದಲೇ ಅಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದಾದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳು, ಅಧಿಕೃತ ದೂರುಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದೆ ಇಡುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಯಾರು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಆರೋಪದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಬಹುದು.

ಇದೇ ವೇಳೆ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವೂ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೇಳಿಬರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಉತ್ತರ ನೀಡಬೇಕು. ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ, ಹೆಸರುಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮತ್ತು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ, ಮತದಾನ ಮತ್ತು ಮತ ಎಣಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸಬೇಕು.

ಯಾವುದೇ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಅದರ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದಿಂದಲೂ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು?

ಭಾರತದ ಚುನಾವಣೆಗಳು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. 2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 83.41 ಕೋಟಿ ಮತದಾರರಿದ್ದರೆ, 2019ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 91.2 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿತ್ತು. 2024ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 97 ಕೋಟಿ ತಲುಪಿತ್ತು.

ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಾರ್ಯ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮತಗಟ್ಟೆಗಳು, ಚುನಾವಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತಯಂತ್ರಗಳು (EVM), ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಮತ ಎಣಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಂತಹ ಬೃಹತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ತಪ್ಪುಗಳು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಲೋಪಗಳು ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಅಕ್ರಮಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ಕಡೆ ಆರೋಪಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ; ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಳಿಬರುವ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ.

ಚುನಾವಣೆ ಬಹಿಷ್ಕಾರವೇ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ; ಹಾಗಾದರೆ ಪರಿಹಾರವೇನು?

ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರು ಚುನಾವಣೆ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಸಂಗತಿ. ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಜನರ ಮುಂದೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮಂಡಿಸಲು, ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.

ಆದರೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.

  1. ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರೋಪ: ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಲೋಪಗಳು, ಒಂದೇ ವಿಳಾಸದಲ್ಲಿ ಅಸಹಜವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಹೆಸರುಗಳು ಅಥವಾ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಹೆಸರು ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರವಾರು ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬೇಕು.
  2. ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹೋರಾಟ: ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋಗಬೇಕು.
  3. ಮತದಾರರ ಜಾಗೃತಿ: ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮತದಾರನೂ ತನ್ನ ಹೆಸರು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಬೇಕು.
  4. ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ: EVM, VVPAT, ಮತ ಎಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಕುರಿತ ಅನುಮಾನಗಳಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ದಾಖಲೆ ಆಧಾರಿತ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು.
  5. ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ: ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಜನರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇದೆ.

ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯತೆ

ಸಂವಾದದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರು ಭಾರತೀಯತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಜನರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅಮೆರಿಕದ ಜನರಿಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ, ಭಾರತದ ಜನರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂದರು.

ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರ. ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಟೀಕಿಸುವುದು, ಆಡಳಿತದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ರಾಜಕೀಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಹಜ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

ಆದರೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಇರಬೇಕು. ಆರೋಪ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇದ್ದರೆ, ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗೂ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇದೆ.

ಕೊನೆಯ ಮಾತು: ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಉಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೂ ಉತ್ತರ ಸಿಗಬೇಕು!

ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಶಕ್ತಿ ಕೇವಲ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಜನರು ಆ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನಂಬುವ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸುವುದರಲ್ಲಿದೆ.

ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರು 2014ರ ಚುನಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅನುಮಾನವಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿರುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಗಂಭೀರವಾದ ವಿಚಾರ. ಆದರೆ ಅವರು ಹೇಳಿರುವ ಪುರಾವೆಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಳಗಿನಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಕ್ಕೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದಾದ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಅದೇ ರೀತಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವೂ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಉತ್ತರ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತಾಗ ಮಾತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿಯಲ್ಲವೋ, ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಾಗ ಎಲ್ಲವೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ತಪ್ಪು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಮತ್ತು ಸೋಲು ಎರಡೂ ಸಹಜ. ಆದರೆ ಮತದಾರನ ಹಕ್ಕು, ಚುನಾವಣೆಯ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷದ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು.

ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವ ಬದಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬೇಕು. ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವು ಆರೋಪಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತವೆಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ ಬದಲು ಅವುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು.

ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಹಕ್ಕಲ್ಲ. ಮತದಾರನ ಮತಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಿಗುವುದು, ಅವನ ಹೆಸರು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದು, ಅವನ ಆಯ್ಕೆಯು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವುದು – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳು.

ಚುನಾವಣೆಗಳು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಮತದಾರನ ಹಕ್ಕು. ಆ ಹಕ್ಕಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದೂ ಅಗತ್ಯ, ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡುವುದೂ ಅಗತ್ಯ, ಉತ್ತರಿಸುವುದೂ ಅಗತ್ಯ.

ಏನಂತೀರೀ?

Leave a Reply