ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತುವಿನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಆಷಾಢ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಮಳೆಯನ್ನು ನಂಬಿಕೊಂಡು ರೈತರು ಬಿತ್ತನೆ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಬಿಸಿಲಿನ ತಾಪ, ಹೊಲದ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಲಿದ ಕೃಷಿಕನಿಗೆ, ವರ್ಷ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮಳೆ ಸುರಿದು ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಪೈರು ತಲೆದೋರುವ ಕಾಲ ಹೊಸ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಹಸಿರಿನ ನಡುವೆ ಬರುವ ಶ್ರಾವಣ ಮತ್ತು ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸಗಳು ಎಂದರೆ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಾಲುಸಾಲಿನ ಕಾಲ! ಆಷಾಢದ ಕೊನೆಯ ದಿನದ ಭೀಮನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ನಂತರ ಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ.

ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಗರುಡ ಪಂಚಮಿ, ಜೋಕಾಲಿ ಹಬ್ಬ, ಅಣ್ಣ–ತಂಗಿಯರ ಹಬ್ಬ ಎಂಬ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯ ವಿಧಾನ ಬದಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ಭಾವನೆ ಒಂದೇ — ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ, ನಾಗದೇವತೆಗೆ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ–ಸಹೋದರಿಯರ ಬಾಂಧವ್ಯ. ಆದರೆ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನಾಗರ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಹಾಲೆರೆಯುವ ಹಬ್ಬವೇ?

ಇಲ್ಲ!

ಇದರ ಹಿಂದೆ ಪುರಾಣ, ಜನಪದ, ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧ, ಮಹಿಳಾ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅದ್ಭುತ ಕಥೆಯೇ ಅಡಗಿದೆ.

🌿 ಮಡಿ, ಹುಡಿ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗರಣೆಯಿಲ್ಲದ ಅಡುಗೆ!

ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಮಡಿ–ಹುಡಿಗೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೇಗ ಎದ್ದು ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮಡಿಯುಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪೂಜೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯ ಸಮೀಪದ ಅಶ್ವತ್ಥ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಗರಕಲ್ಲಿಗೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಹಾವಿನ ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ರೂಢಿ. ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುತ್ತದ ಸಮೀಪ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯದ ಹುಲಿ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು  &  ಹುತ್ತದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತಂದು, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ನಾಗರಹಾವಿನ ಪ್ರತಿರೂಪವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ದಕ್ಕೆ ಹಸಿ ಹಾಲು, ತುಪ್ಪ, ಜೊತೆಗೆ ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅರಳಿನಿಂದ ತನಿ ಎರೆಯುವುದು   ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಂತರ ನಾಗದೇವತೆಗೆ ಹಸಿ ಹಾಲು, ತುಪ್ಪ, ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅರಳುಗಳಿಂದ ತನಿ ಎರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೆ:

• ಎಳ್ಳಿನ ಚಿಗಳಿ
• ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ತಂಬಿಟ್ಟು
• ಸಿಹಿ ಕಡುಬು
• ನುಚ್ಚಿನ ಉಂಡೆ
• ಅರಳು
• ಶೇಂಗಾ
• ಕಡಲೆ
• ಕೊಬ್ಬರಿ
• ಹುರಿಗಡಲೆ
• ನವಣೆ ಉಂಡೆ
• ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಉಂಡೆ

ಮುಂತಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಈ ದಿನದ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ನಿಯಮ!

ಒಗ್ಗರಣೆ ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ! ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಗೆ ಒಗ್ಗರಣೆಯ ಘಾಟು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಅಡುಗೆಗೆ ಒಗ್ಗರಣೆ ಹಾಕುವುದನ್ನು ನಿಷಿದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಅಡುಗೆಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಡಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಇದೆ!

👩‍👦 ಅಣ್ಣನ ಬೆನ್ನು ತಣ್ಣಗಿರಲಿ… ಹೊಟ್ಟೆ ತಣ್ಣಗಿರಲಿ!

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಅಕ್ಕ–ತಂಗಿಯರು ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರಿಗೆ ತನಿ ಎರೆಯುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ನಾಗಪ್ಪನಿಗೆ ತನಿ ಎರೆಯುವುದಾದ ನಂತರ, ಅದೇ ಪರಿಕರಗಳಿಂದ ಸಹೋದರರ ಹೊಕ್ಕಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿಗೂ ತನಿ ಹಚ್ಚಿ,

“ಹೊಟ್ಟೆ ತಣ್ಣಗಿರಲಿ… ಬೆನ್ನು ತಣ್ಣಗಿರಲಿ…”

ಎಂದು ಹಾರೈಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಹಿಂದೆ ಸಹೋದರನ ಆರೋಗ್ಯ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಖಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹಾರೈಸುವ ಭಾವವಿದೆ. ಬೆನ್ನಿನ ಹುರಿ ಹಾವಿನ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕೆಲವು ಜನಪದ ಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ವಿವರಣೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತಾದ ಅಂಗರಚನಾ ವಿವರಣೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು; ಇದು ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೆಂದು ನೋಡುವುದು ಸೂಕ್ತ.

❤️ ಅಣ್ಣ ಎಷ್ಟೇ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ… ಪಂಚಮಿಗೆ ತವರಿಗೆ ಬರಲೇಬೇಕು!

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಕೇವಲ ನಾಗಪೂಜೆಯಲ್ಲ; ಅದು ತವರು–ಮನೆಯ ಬಂಧವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಹಬ್ಬವೂ ಹೌದು. ಅಕ್ಕ–ತಂಗಿಯರಿಂದ ತನಿ ಎರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹೋದರರು ಎಷ್ಟೇ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವರ ಮನೆಗೆ ಬರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಕೈಲಾದ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ಸಹೋದರಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆದು ಹಿಂದಿರುಗುವುದು ಈ ಆಚರಣೆಯ ವಿಶೇಷ. ಈ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗೀತೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ:

“ತನ್ನಿರೆ ಹಾಲ ತನಿ ಎರೆಯೋಣ
ತಾಯ ಹಾಲ ಋಣ ತೀರಿಪ ಇಂದೇ ಪುಣ್ಯ ದಿನ…”

ಮುಂದೆ ಹಾಡು ಹೇಳುವ ಆಶಯವೇನು ಗೊತ್ತೇ?

ಅಣ್ಣ–ತಮ್ಮಂದಿರ ಬೆನ್ನು, ಹೊಟ್ಟೆ ತಣ್ಣಗಿರಲಿ; ಅವರನ್ನು ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಯ ಕರುಳು ನೋಯದಿರಲಿ; ತವರಿನ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಘನತೆ ಬೆಳಗಲಿ! ಒಂದು ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯೊಳಗೆ ತಾಯಿ, ತವರು, ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾವಲೋಕವನ್ನೇ ಸೇರಿಸಿರುವುದು ಎಷ್ಟು ಅದ್ಭುತ!

---

🐍 ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಹಾವನ್ನೇ ಏಕೆ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ?

ಇದು ಬಹಳ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೇನೆಂದರೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಗೂ ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಹಸು, ಆನೆ, ಕಾಗೆ, ನಾಯಿ, ಎತ್ತು, ಗರುಡ, ನಾಗ — ಹೀಗೆ ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿ, ಸರೀಸೃಪಗಳಿಗೂ ನಮ್ಮ ಹಬ್ಬ–ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮರ, ಗಿಡ, ಬಳ್ಳಿ, ನದಿ, ಬೆಟ್ಟ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ — ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪವನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ನಾಗಪೂಜೆಯ ಹಿಂದೆ ಪುರಾಣವೂ ಇದೆ, ಜನಪದವೂ ಇದೆ, ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವೂ ಇದೆ.

🔥 ಜನಮೇಜಯನ ಸರ್ಪಯಜ್ಞ — ನಾಗಕುಲ ಉಳಿದ ದಿನವೇ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ?

ಮಹಾಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಪಕಥೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತನ ಸಾವಿಗೆ ಸರ್ಪವೇ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿದ ಆತನ ಮಗ ಜನಮೇಜಯನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಪಸಂಕುಲವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡಲು ಸರ್ಪಯಜ್ಞವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಹುತಿಯೊಂದಿಗೆ “ಸ್ವಾಹಾ” ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿದಾಗ, ಅನೇಕ ಸರ್ಪಗಳು ಯಜ್ಞಕುಂಡಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಸರ್ಪಸಂಕುಲವೇ ನಾಶವಾಗುವ ಅಪಾಯ ಎದುರಾಯಿತು. ಆಗ ಸರ್ಪಗಳ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಆಸ್ತಿಕ ಋಷಿ ಜನಮೇಜಯನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಪ್ರಾಣಿಹಿಂಸೆ ಮಹಾಪಾಪ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿ ಸರ್ಪಯಜ್ಞವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದನು. ಆಸ್ತಿಕ ಮುನಿಯ ಮನವಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಜನಮೇಜಯನು ಕೊನೆಗೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು. ಸರ್ಪಸಂಕುಲ ಉಳಿದ ಆ ದಿನವೇ ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದಿತು ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪುರಾಣಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ.

👧 ನಾಲ್ಕು ಅಣ್ಣಂದಿರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ತಂಗಿ ಮತ್ತು ನಾಗದೇವತೆಯ ಕರುಣೆ

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪದ ಕಥೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ತಂಗಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ನಾಲ್ವರು ಅಣ್ಣಂದಿರು ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ನಾಗರಹಾವು ನಾಲ್ವರು ಅಣ್ಣಂದಿರನ್ನೂ ಕಚ್ಚಿ ಕೊಂದಿತಂತೆ. ತನ್ನ ಅಣ್ಣಂದಿರ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣವನ್ನು ಕಂಡ ತಂಗಿ ದುಃಖದಿಂದ ನಾಗದೇವತೆಯನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು. “ನನ್ನ ನಾಲ್ವರು ಅಣ್ಣಂದಿರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನಾದರೂ ಬದುಕಿಸಿಕೊಡು” ಎಂದು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೋರಿಕೆಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದ ನಾಗದೇವತೆ ಒಬ್ಬ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಬದುಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದು ಈ ಜನಪದ ಕಥೆಯ ಸಾರ. ನಂತರ ಅಣ್ಣ–ತಂಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯನ್ನು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಸಹೋದರನ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತಂಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿಯೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

🦚 ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಕಾಳಿಯ — ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಂಗ

ಭಾಗವತ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಬಾಲ್ಯದ ಕಾಳಿಯಮರ್ದನ ಪ್ರಸಂಗ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಯಮುನಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆತನ ಚೆಂಡು ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಮರಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿತು. ಚೆಂಡನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹೋದ ಕೃಷ್ಣನು ನದಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಳಿಯ ನಾಗ ಆತನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿತು. ಕೃಷ್ಣನು ಆ ಸರ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ಅದರ ಹೆಡೆಯ ಮೇಲೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದನು. ತನ್ನ ಎದುರಿರುವವನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಾಲಕನಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತ ಕಾಳಿಯನು ಶರಣಾದನು. ಕೃಷ್ಣನು ಅದನ್ನು ಕೊಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಜನರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡಬಾರದು ಎಂದು ಬುದ್ಧಿವಾದ ಹೇಳಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು ಎಂಬುದು ಕಥೆ. ಕಾಳಿಯನನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಜಯಿಸಿದ ದಿನವೂ ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ಲ ಪಂಚಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ನಾಗವನ್ನು ಕೇವಲ ಭಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಕೃತಿಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸುವ ಸಂದೇಶವನ್ನೂ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದೆ.

🌾 ರೈತನ ಮಿತ್ರ — ಹಾವು!

ಇನ್ನು ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಗೆ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಕೃಷಿ–ಪರಿಸರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ಇದೆ. ಆಷಾಢದಲ್ಲಿ ರೈತರು ಬಿತ್ತಿದ ಬೀಜಗಳು ಶ್ರಾವಣದ ವೇಳೆಗೆ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು ಹಸಿರಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪೈರು ಬೆಳೆದಂತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ — ಇಲಿಗಳು! ಇಲಿಗಳು ಹೊಲದಲ್ಲಿರುವ ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಸಿಗಳನ್ನು ತಿಂದು ರೈತನಿಗೆ ಅಪಾರ ನಷ್ಟ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಒಂದು ಹೊಲದಲ್ಲಿರುವ ನೂರಾರು ಇಲಿಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯರು ಹಿಡಿದು ನಾಶಮಾಡುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?

ಹಾವುಗಳು!

ಇಲಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹಾವುಗಳು ಕೃಷಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವನ್ನು “ರೈತನ ಮಿತ್ರ” ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಹಾಲೆರೆಯುವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮಾಜದ ಅರಿವು ಅಡಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಗಮನಿಸಬೇಕು: ಇಂದಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಅಥವಾ ಹುತ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಲನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಹಜ ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾಗಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವುದು ಹಾವುಗಳಿಗೂ ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ಸುರಕ್ಷಿತ.

🎠 ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಎಂದರೆ ಜೋಕಾಲಿ ಹಬ್ಬ!

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಣ್ಣ–ತಮ್ಮಂದಿರ ಹಬ್ಬ ಅಥವಾ ಜೋಕಾಲಿ ಹಬ್ಬ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಶ್ವತ್ಥ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಗರಕಲ್ಲಿಗೆ ಮಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಲೆರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ನಾಗಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟು ಅಥವಾ ತಂಬಿಟ್ಟಿನಿಂದ ನಾಗಮೂರ್ತಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಹಳದಿ ದಾರವನ್ನು ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ, ನಾಗಮೂರ್ತಿಗೆ ಹಾಲು–ತುಪ್ಪ ಎರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೆ, ಅರಳು, ಶೇಂಗಾ, ಕಡಲೆ, ಕೊಬ್ಬರಿ, ಬೇಸನ್ ಲಡ್ಡು, ಕಡಲೆಕಾಯಿ–ಹುರಿಗಡಲೆ ಉಂಡೆ, ನವಣೆ ಉಂಡೆ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೊಗಡಿನ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಮುತ್ತೈದೆಯರಿಗೆ ಹೊಸ ಬಳೆ ಮತ್ತು ಸೀರೆ–ಕುಪ್ಪಸ ನೀಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

🐍 ಜೀವಂತ ಹಾವಿಗೆ ಪೂಜೆ — ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕಾಳಜಿ

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಜೀವಂತ ಹಾವುಗಳನ್ನು ತಂದು ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದ್ದುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಹಾವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಂದು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಸುವುದು, ಜನಸಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದು ಹಾವಿಗೂ ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿರಿಯರು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೂಲಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ನಾಗರಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ನಾಗದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮಾರ್ಗ.

🎠 ಜೋಕಾಲಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಟಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮ

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಭೂರಿಭೋಜನ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರದ ಮರಗಳಿಗೆ ಜೋಕಾಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಉಯ್ಯಾಲೆಯಾಡುವುದು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಹಿಂದೆ ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜೋಕಾಲಿ ಸಂಭ್ರಮ ಇಂದು ಕೆಲವು ಕಡೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೈದಾನಗಳಿಗೂ ಬಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ:

• ಜೋಕಾಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ
• ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು ಎಸೆಯುವ ಸ್ಪರ್ಧೆ
• ಭಾರದ ಗುಂಡುಕಲ್ಲು ಎತ್ತುವ ಸ್ಪರ್ಧೆ
• ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಟಗಳು
• ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಉಂಡೆ ತಿನ್ನುವ ಸ್ಪರ್ಧೆ

ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ವಿಜೇತರಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ರೀಡೆ, ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಹೌದು.

🎶 “ಪಂಚಮಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಅಣ್ಣ ಯಾಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ?”

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಭಾವವೇ — “ಪಂಚಮಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಅಣ್ಣ ಇನ್ನೂ ಯಾಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ?”

ಪಂಚಮಿ ಹಬ್ಬಾ ಉಳಿತವ್ವ ದಿನ
ನಾಕ ಅಣ್ಣ ಬರಲಿಲ್ಲಾ ಯಾಕೋ ಕರಿಲಾಕ…

ನಮ್ಮ ತವರೂರು ಗೋಕುಲ ನಗರಾ
ಮನಿಯೆಂಥಾದ ರಾಜಮಂದಿರಾ…

ನಮ್ಮ ಅಣ್ಣಯ್ಯ ದೊಡ್ಡ ಸಾವಕಾರಾ
ಹ್ಯಾಂಗಾದೀತ ತಂಗಿನ್ನ ಮರಿಯಾಕ…

ಅಣ್ಣ ಬರಲಿಲ್ಲ ಯಾಕೋ ಕರಿಲಾಕ…

ಈ ಹಾಡು ಕೇವಲ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಕರೆಯುವ ಹಾಡಲ್ಲ. ಅದು ತವರಿನ ನೆನಪು, ಅಣ್ಣನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ತಂಗಿಯ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪುಗಳ ಸಂಗಮ.

🧡 ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ — ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಾಬಂಧನವೇ?

ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಹೋದರ–ಸಹೋದರಿಯರ ಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬ ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಕುಟುಂಬ–ಬಂಧದ ಭಾವನೆ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ಹಲವು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ತಂಗಿ ಅಣ್ಣನಿಗೆ ತನಿ ಎರೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅಣ್ಣ ತಂಗಿಯ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ತಂಗಿ ಅಣ್ಣನ ಆರೋಗ್ಯ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಹಾರೈಸುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ನಾಗಪೂಜೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅಣ್ಣ–ತಂಗಿಯರ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಬ್ಬ ಎಂದರೂ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು.

---

🌏 ಒಂದು ಹಬ್ಬ… ಹಲವು ಅರ್ಥಗಳು!

ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡುವುದು ಅದರ ವ್ಯಾಪಕತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ:

• 🐍 ನಾಗಪೂಜೆಯ ಹಬ್ಬ
• 🌾 ರೈತನ ಮಿತ್ರನಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಹಬ್ಬ
• 🌿 ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಹಬ್ಬ
• 👧 ಅಣ್ಣ–ತಂಗಿಯರ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಹಬ್ಬ
• 🏡 ತವರುಮನೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಹಬ್ಬ
• 🎠 ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಜೋಕಾಲಿಯ ಹಬ್ಬ
• 🍚 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹಬ್ಬ
• 📖 ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಹಬ್ಬ

ಹೀಗೆ ನೋಡಿದರೆ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಹಬ್ಬದೊಳಗೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನಶೈಲಿಯೇ ಅಡಗಿದೆ!

🙏 ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ — ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠ

ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದರೊಳಗೆ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತು. ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಹತ್ವದ ಅರಿವಿತ್ತು. ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ಜನಪದ ಕಲೆ ಇತ್ತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರ ಇತ್ತು. ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ “ನಾವು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಜೀವಿಗಳೂ ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭಾಗ” ಎಂಬ ಸಂದೇಶವಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಹಾವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವಾಗ, ಹಾವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕಾಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದರ ಪರಿಸರಪಾತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅದರ ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ನಾಗಪೂಜೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

---

🌸 ಕೊನೆಯ ಮಾತು

ಒಂದು ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಅಣ್ಣನಿಗೆ ತಂಗಿ ತನಿ ಎರೆಯುತ್ತಾಳೆ. ನಾಗದೇವತೆಗೆ ಹಾಲು–ತುಪ್ಪ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತವರುಮನೆಯ ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಜೋಕಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಊಯಾಲೆ ಆಡುತ್ತಾಳೆ. ತಂಬಿಟ್ಟು, ಚಿಗಳಿ, ಕಡುಬು, ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಜನಪದ ಹಾಡು ಹಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ರೈತ ತನ್ನ ಹೊಲವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜೀವಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ “ಹಾವಿಗೆ ಹಾಲೆರೆಯುವ ಹಬ್ಬ” ಎಂದು ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟರೆ ಅದರ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ, ಸಹೋದರ–ಸಹೋದರಿಯರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ, ತವರುಮನೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಡುವ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಅಪೂರ್ವ ಹಬ್ಬ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯಂದು ನಾಗದೇವತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವಾಗ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ —

“ಹಾವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಹಾವಿನ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಗೌರವಿಸೋಣ.”

ಮತ್ತು ಅಣ್ಣ–ತಂಗಿಯರ ತನಿ ಎರೆಯುವಾಗ —

“ಬಂಧುತ್ವ ತಣ್ಣಗಿರಲಿ…
ತವರಿನ ನೆನಪು ತಣ್ಣಗಿರಲಿ…
ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವೂ ತಣ್ಣಗಿರಲಿ!”

ಏನಂತೀರೀ?

ನಿಮ್ಮವನೇ, ಉಮಾಸುತ

ಈ ಲೇಖನ ಸಂಪದ ಸಾಲು ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯ 2023ರ ಆಗಸ್ಟ್ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ

ಈ ಲೇಖನ ಕನ್ನಡಫ್ರಭ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಆಗಸ್ಟ್ 2, 2022ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ
https://www.kannadaprabha.com/astrology/2022/aug/02/nagara-panchami-festival-474326.html