ಬೆಂಗಳೂರು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಉದ್ಯಾನಗಳ ನಗರವಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳೆಯ ರಸ್ತೆಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ರಸ್ತೆಗಳು ಅರಮನೆಗಳು, ಕೆರೆಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ನೆನಪನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂತಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ರಸ್ತೆಗಳ ಪೈಕಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ (Wheeler Road) ಕೂಡ ಒಂದು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಇಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದ್ದು, ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಯೇನು? ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಹೇಗಿತ್ತು? ಇಂದಿನ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ? ಎಂಬ ರೋಚಕತೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯೋಣ ಬನ್ನಿ. ಬೆಂಗಳೂರು ಇತಿಹಾಸದ ಹಿಂದಿನ ಮಾಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಓದಲು ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ.
ಇಂದಿನ ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಜನನಿಬಿಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳು, ಬೇಕರಿಗಳು, ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಖಾದ್ಯಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳು, ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ರಸ್ತೆಯ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ 1857ರ ಭಾರತೀಯ ದಂಗೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿದೆಯೇ. ಹಾಗೆಯೇ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್, 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಮತ್ತು ನಗರದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದ್ದು ಯಾರಿಂದ?
ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಿದೆ. ಈ ರಸ್ತೆಗೆ 1857ರ ಭಾರತೀಯ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಪುರದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾಪಡೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಸರ್ ಹ್ಯೂ ಮಾಸ್ಸಿ ವೀಲ್ಹರ್ (Hugh Massy Wheeler) ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಟೌನ್‌ಗೆ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುವುದು ಜನರಲ್ ಜಾನ್ ವೀಲ್ಹರ್ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ (John Wheeler Cleveland) ಅವರಿಂದ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧಾರಗಳಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ Bangalore Mirror ಪತ್ರಿಕೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬರಹವೂ ಇದನ್ನೇ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ರಸ್ತೆಯ ಹೆಸರನ್ನು 1857ರ ದಂಗೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಈ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಜನರಲ್ ಜಾನ್ ವೀಲ್ಹರ್ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯಾರು?
ಜಾನ್ ವೀಲ್ಹರ್ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ. ಹರ್ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಯ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮದ್ರಾಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆ) ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದವರು. ಅವರು 1865 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಟ್ಟಣದ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಮೆನೇಡ್ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಲಾಡ್ಜ್ (ನಂತರ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು ) ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ವಿಂಟೇಜ್ ಬಂಗಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು . ಅವರ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲೂಯಿಸಾ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಲ್ಲಪಲ್ಲಿ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅನೇಕ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಾರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೂಡ ಆ ಕಾಲದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೆನಪನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ಹ್ಯೂ ಮಾಸ್ಸಿ ವೀಲ್ಹರ್ ಯಾರು?
![[Major-General Sir Hugh Massy Wheeler's Entrenchment at Cawnpore] - PICRYL - Public Domain Media Search Engine Public Domain Search](https://images.openai.com/static-rsc-4/YB9lIOt5Ma0MI6BfzMPhh3VnpErZtfSQoWq54Xna9FidITT5dDks6OlDkG2Ak2sRNsfeo3WucPIVoYtjxRhKt54dEswAVRFnJyHQBaMUFvUV6ZEV1DETzA8bgIiu12c2RjsaI9IbZPogZnsVyIaI70oc0h68yJXUWEX3w42jDmM?purpose=inline)
ಸರ್ ಹ್ಯೂ ಮಾಸ್ಸಿ ವೀಲ್ಹರ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿ. 1856ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಪುರದ ಸೇನಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದರು. 1857ರ ಭಾರತೀಯ ದಂಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವರು ಅಲ್ಲಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಶರಣಾಗತಿಯ ನಂತರ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಡದ ಸತಿಚೌರಾ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಹಾಗಾಗಿ ಸರ್ ಹ್ಯೂ ಮಾಸ್ಸಿ ವೀಲ್ಹರ್ಗೂ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೂ ಅವರಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆವರ ಹೆಸರನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಸ್ತೆಗೆ ಇಡಲು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಹೇಗಿತ್ತು?
ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ, ಹಳೆಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಾದ ಬೆಂಗಳೂರು ಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಕುರಿತು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. 1799ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಪತನದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮೈಸೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸೇನಾ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದು ಸೇನಾ ನೆಲೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು, ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ನರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿಯೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಆ ಕಾಲದ ಬೆಂಗಳೂರು ಪೇಟೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ, ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದಿದ್ದರೆ, ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಶಿಬಿರಗಳು, ವಿಶಾಲ ಬಂಗಲೆಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ರೀತಿಯ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಈ ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ, ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿದ್ದವು. ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಪಾತ್ರವೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು.
ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಟೌನ್‌ನ ಉದಯ
1898ರ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಗರ ಯೋಜನೆ
ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಹಳೆಯ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ 1898ರ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವನ್ನು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನಗರಗಳು ಬುಬೋನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್‌ನಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬಾಧಿತವಾದವು. ಜನನಿಬಿಡ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಳಪೆ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಮನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಗಾಳಿಯ ಸಂಚಾರದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದವು. ಪ್ಲೇಗ್‌ನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಯೋಜನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಪ್ಲೇಗ್ ನಂತರ ಬದಲಾದ ನಗರ ಯೋಜನೆ
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹಳೆಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಜನದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಹೊಸ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು. ವಿಶಾಲ ರಸ್ತೆಗಳು, ಉತ್ತಮ ಬೆಳಕು, ಗಾಳಿಯ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರು ಪುರಸಭೆಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ ಜೆ. ಎಚ್. ಸ್ಟೀಫನ್ಸ್ ಅವರು 1914ರಲ್ಲಿ Plague Proof Town Planning in Bangalore, South India ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಪ್ಲೇಗ್‌ನ ಅನುಭವದಿಂದ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಸತಿ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಕೃತಿ ವಿವರಿಸಿತು. ಫ್ರೇಸರ್ ಟೌನ್‌ನ ಯೋಜನೆಗೂ ಈ ಆರೋಗ್ಯಕೇಂದ್ರಿತ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಇಂದಿನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನಗರ ಯೋಜನೆ ಪರಸ್ಪರ ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರು ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆಯೇ ಅನುಭವಿಸಿತ್ತು.
ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದ ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ ಹೇಗಿತ್ತು?
ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದ ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಇಂದಿನ ಜನನಿಬಿಡ ರಸ್ತೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಸತಿ ಬಡಾವಣೆ, ಹಳೆಯ ಬಂಗಲೆಗಳು, ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಆ ಕಾಲದ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೀಗಿದ್ದವು:
- ಬಂಗಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ವಿಶಾಲ ನಿವೇಶನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮನೆಗಳು, ಮುಂಭಾಗದ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಜಾಗಗಳು.
- ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಪ್ರದೇಶದ ಗುರುತಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.
- ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜನಸಮುದಾಯ: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ನರು, ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರು ಈ ವಿಶಾಲ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶದ ಬದುಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.
- ವಸತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಹಬಾಳ್ವೆ: ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮನೆಗಳ ಸುತ್ತ ಸಣ್ಣ ಅಂಗಡಿಗಳು, ದಿನಸಿ ಮಳಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದವು.
ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಟೌನ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ನ ವಸತಿ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕುರಿತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಲೇಖನಗಳು ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಕೇವಲ ಒಂದು ರಸ್ತೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತ, ವಸತಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ರೂಪುಗೊಂಡ ನಗರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ, ಆಹಾರಪ್ರಿಯರ ನೆಚ್ಚಿನ ತಾಣ
ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ನ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ ಇಂದು ವಸತಿ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಳೆದಿರುವ ಜನನಿಬಿಡ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ರಸ್ತೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ಬೇಕರಿಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಗಳು, ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.
ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ವಾಹನಗಳ ಸದ್ದು, ಅಂಗಡಿಗಳ ಓಡಾಟ, ಬೇಕರಿಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ತಾಜಾ ಬ್ರೆಡ್‌ನ ಪರಿಮಳ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಹಳೆಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಲವು ನೆನಪುಗಳು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ಹೊಸ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಆಧುನಿಕ ನಗರ ಜೀವನದ ಸ್ವರೂಪ ನೀಡಿವೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫ್ರೇಸರ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಡುಗೆ ಪರಂಪರೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಹಳೆಯ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಗಳವರೆಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಗುರುತಾಗಿವೆ.
ಥಾಮ್ಸ್ ಬೇಕರಿ, ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಗುರುತು
ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ ಥಾಮ್ಸ್ ಬೇಕರಿ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ (Thom’s Bakery and Supermarket) ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೇಳಲೇಬೇಕು.
ಥಾಮ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾರ, ದಿವಂಗತ ಪಿ. ಎಂ. ಥಾಮಸ್ ಅವರು 1970ರಲ್ಲಿ ಥಾಮ್ಸ್ ಕೆಫೆ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1971ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಸಣ್ಣ ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1989ರಲ್ಲಿ ಬೇಕರಿ ಮತ್ತು ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ ಮುಂದುವರಿದು, 1990ರಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಅನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹಳೆಯ ಬೇಕರಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಥಾಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಏನು ವಿಶೇಷ?
- ಮಟನ್ ಪಫ್ಸ್: ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಬೇಕರಿ ತಿಂಡಿ.
- ತಾಜಾ ಬ್ರೆಡ್: ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಬ್ರೆಡ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೇಕರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು.
- ಕೇಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು: ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಖರೀದಿಸುವ ಬೇಕರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು.
- ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್: ಬೇಕರಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಜೊತೆಗೆ ದಿನಸಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರಾಟ.
ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಮ್ ಕೇಕ್‌ಗಳ ಖರೀದಿ ಕೂಡ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹಬ್ಬದ ವಾತಾವರಣದ ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಟನ್ ಪಫ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಬ್ರೆಡ್‌ನಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಈ ಮಳಿಗೆಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಥಾಮ್ಸ್ ಕೇವಲ ಆಹಾರ ಖರೀದಿಸುವ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬದುಕು
ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಹಬಾಳ್ವೆ. ಫ್ರೇಸರ್ ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ವಿಭಿನ್ನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಜನರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಮುಸ್ಲಿಂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವೈವಿಧ್ಯವು ಆಹಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇಕರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಖಾದ್ಯಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಡುಗೆ ಪರಂಪರೆಗಳು ಒಂದೇ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.
ಇಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೇವಲ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಕುಟುಂಬಗಳ ನೆನಪುಗಳು, ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೂಡ ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.
ಇಂದಿನ ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ, ಉಳಿದಿರುವ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸವಾಲುಗಳು
ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ ಇತಿಹಾಸ ನಮಗೆ ಹೇಳುವುದೇನು?
ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
- ಮೊದಲ ಹಂತ: ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರಿನ ರಸ್ತೆನಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಈ ಭಾಗದ ಆರಂಭಿಕ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು.
- ಎರಡನೇ ಹಂತ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನಗರ ವಿಸ್ತರಣೆ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಗಾಳಿಯ ಸಂಚಾರ, ವಸತಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬಡಾವಣೆಗಳ ಯೋಜನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ದೊರೆಯಿತು.
- ಮೂರನೇ ಹಂತ: ಆಧುನಿಕ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಳೆಯ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಬೇಕರಿಗಳು, ಅಂಗಡಿಗಳು, ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬದುಕು ಬೆಳೆದು ಇಂದಿನ ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರಸ್ತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ನೆನಪುಗಳಿವೆ; ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬಡಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹಳೆಯ ವಸತಿ ವಿನ್ಯಾಸದ ಗುರುತುಗಳಿವೆ; ಪ್ಲೇಗ್ ನಂತರ ಬದಲಾದ ನಗರ ಯೋಜನೆಯ ವಿಶಾಲ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ; ಇಂದಿನ ಬೇಕರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಿದೆ.
ಈ ರಸ್ತೆಯ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಜಾನ್ ವೀಲ್ಹರ್ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯೂ ಮಾಸ್ಸಿ ವೀಲ್ಹರ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಗರ ಯೋಜನೆಗೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯೇ ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳಬಾರದು.
ಹಳೆಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರಿಯಲು ದೊಡ್ಡ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ನೋಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ರಸ್ತೆಯ ಹೆಸರು, ಒಂದು ಹಳೆಯ ಬಂಗಲೆ, ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಬೇಕರಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಸಮಾಧಿಯೂ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಬಹುದು.
ವೀಲ್ಹರ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯೂ ಅಂತಹ ಒಂದು ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಇಂದಿನ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಹಾನಗರದವರೆಗಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು ಅಲ್ವೇ?