ಶೃಂಗೇರಿಯಿಂದ ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೆ, ವಿಜಯನಗರದಿಂದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಆನಂತರ ಮೈಸೂರಿಗೆ ದಸರಾ ಬಂದಿದ್ದು ಹೇಗೇ? ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯೇ  ನಾಡದೇವತೆ ಆಗಿದ್ದು ಏಕೆ?

ನವರಾತ್ರಿ–ದಸರಾ ಇಂದು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬ. ಆದರೆ ಮೈಸೂರಿನ ದಸರಾಗೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ರಾಜಸ ವೈಭವ, ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಆರಾಧನೆ, ರತ್ನಸಿಂಹಾಸನ, ದರ್ಬಾರ್, ಆನೆಗಳ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ, ಬನ್ನಿಮಂಟಪದ ವಿಜಯೋತ್ಸವ—ಇವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಅದನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಾಡಹಬ್ಬ ಎಂದು  ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.  ಶೃಂಗೇರಿಯಿಂದಲೇ ದಸರಾ ಆರಂಭವಾಯಿತೇ? ಅಥವಾ ವಿಜಯನಗರವೇ ಅದರ ನಿಜವಾದ ರಾಜಕೀಯ–ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೇದಿಕೆಯೇ? ಮೈಸೂರು ದಸರಾವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವರು ಯಾರು? ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿತು? ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯೇ ಮೈಸೂರಿನ ನಾಡದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದು ಏಕೆ? ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕುತೂಹಲಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯೋಣ ಬನ್ನಿ

ದಸರಕ್ಕೂ ಶೃಂಗೇರಿಯ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರ ಪಾತ್ರವೇನು?

ದೇವಿ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನ. ಪುರಾಣ–ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಗೆಯ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಮೇಲಿನ ವಿಜಯ, ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇವೆ. ಆದರೆ ರಾಜದರ್ಬಾರ್, ಸೈನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ, ರಾಜಸಿಂಹಾಸನ, ಆನೆ–ಕುದುರೆಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾರಂಭ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡ ರಾಜ ದಸರಾ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಉದಾಹರಣೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾನವಮಿ ಉತ್ಸವ. ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾ ಪೀಠ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ನವರಾತ್ರಿ ದರ್ಬಾರ್ ಪರಂಪರೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

1336 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಭಾರತದವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಭಲ್ಯವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಮತಾಂತರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಘಲಕ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧದ ಬಂಡಾಯದ ರಣಕಹಳೆಯನ್ನು ಊದಿ ಹಕ್ಕ ಬುಕ್ಕರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಯುವಕರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾ ಪೀಠಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಗುರು ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಿಂದವೀ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಸುಮಾರು ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವಿಜೃಂಭಿಸಿದ್ದು ಈಗ ಇತಿಹಾಸ.

ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದ ಗುರುಗಳಾದ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ಗುರು ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ಹರಿಹರ ರಾಯ ಮತ್ತು ಬುಕ್ಕ ರಾಯರು ಕೃತಜ್ಞತಾ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯ, ಚಿನ್ನದ ಸಿಂಹಾಸನ, ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಮುತ್ತು ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಿರೀಟ, ಚಿನ್ನದ ಪಲಕ್ಕಿ, ಛತ್ರಿ ಚಾಮರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರ–ಪಾದಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ, ತಮ್ಮ ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ಗುರುಗಳಾದ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಿಂಹಾಸನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನಾಚಾರ್ಯ, ಶ್ರೀಮದ್ರಜಾಧಿರಾಜಗುರು, ಭೂಮಂಡಲಾಚಾರ್ಯ ಇನ್ನು ಮುಂತಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಿರುದುಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರ ವಿನಮ್ರ ವಿನಂತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲವಂತದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಗುರುಗಳು ಪ್ರತೀ ನವರಾತ್ರಿಯಂದು ಶೃಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶಾರದಾ ದೇವಿಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಲಂಕಾರಗಳ ನವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ, ಆದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ರತ್ನ ಖಚಿತ ಸಿಂಸಾಸದನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ವಿಶೇಷ ದರ್ಬಾರ್ ನಡೆಸುವ ಸತ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ರೂಡಿಗೆ ತಂದರು..

ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಹೇಗಿತ್ತು?

1336ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ನಂತರ ಹಂಪಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ–ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಮಹಾನವಮಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಆಚರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹಂಪಿಯ ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬವೇ ಅದಕ್ಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಕಲ್ಲಿನ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ನೃತ್ಯ, ಕುಸ್ತಿ, ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ–ಸೈನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು

ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಾದ ನಿಕ್ಕೊಲೊ ದ ಕಾಂಟಿ, ಅಬ್ದುರ್ ರಜ್ಜಾಕ್, ಡೊಮಿಂಗೊ ಪೇಸ್ ಮೊದಲಾದವರ ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಮಹಾನವಮಿ ಉತ್ಸವದ ವೈಭವದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಡೊಮಿಂಗೊ ಪೇಸ್ ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ, ಆನೆಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ, ಕುದುರೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಸೈನಿಕರ ಮೆರವಣಿಗೆ, ಕುಸ್ತಿ, ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಪಟಾಕಿ, ರಾಜದರ್ಬಾರ್ ವಿವಿಧ ಸಾಮಂತರಿಂದ ರಾಜನಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.  ಅಂದರೆ ದಸರಾ ಆಗ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ. ಅದು ರಾಜನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ತವ್ಯ + ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿ + ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ + ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನರಂಜನೆ—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮಹೋತ್ಸವವಾಗಿತ್ತು.

ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ?

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಯದುರಾಯ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರಾಯ ಎಂಬ ದ್ವಾರಕಾ/ಗುಜರಾತ್ ಮೂಲದ ಯಾದವ  ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು 1399ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ (ಈಗಿನ ಚಾಮುಂಡೀ ಬೆಟ್ಟ) ಸುಮಾರು 30 ಗ್ರಾಮಗಳ ಅಂದಿನ ವಿಜಯನಗರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಳಿದ ಸುಮಾರು 7 ರಾಜರುಗಳು ಅದನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದರು.

ನಿಜವಾದ ತಿರುವು — 1610

ಮೈಸೂರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ವರ್ಷ 1610. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ 1565ರ ತಾಳಿಕೋಟೆ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅದರ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಮೇಲೆ ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ತಿರುಮಲರಾಯನ ಅಧಿಕಾರವಿತ್ತು. ವಿಜಯನಗರದ ತಿರುಮಲರಾಯರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲದೇ, ವಿಜಯನಗರದಿಂದ ರತ್ನ ಖಚಿತ ಸಿಂಹಾಸವನ್ನೂ ಉಡುಗೊರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಡೆದು ವಿಜಯನಗರದಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ತರುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ 1610 ರಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಮತ್ತೆ 30 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು 60 ಗ್ರಾಮಗಳ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದರು. ಆಗ ಮೈಸೂರು ಎಂದರೆ ಈಗಿನ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ಉಳಿದ ಕನ್ನೇಗೌಡನ ಕೊಪ್ಪಲು, ಒಂಟೀಕೊಪ್ಪಲು ಮುಂತಾದ ಊರುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು.

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಆರಂಭಿಸಿದವರು ಯಾರು?

ಹೊಸದಾಗಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ  ಮೈಸೂರು ರಾಜ  ಶ್ರೀರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರಿಗೆ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಅವಕಾಶವೂ ಆಗಿತ್ತು. ರಾಜನು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ದರ್ಬಾರ್ ನಡೆಸುವುದು. ಸಾಮಂತರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸೈನಿಕರು ಹಾಜರಾಗುವುದು. ಆನೆ–ಕುದುರೆಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ. ಆಯುಧ ಪೂಜೆ. ರಾಜಮುದ್ರೆಗಳು. ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ. ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ, ಈ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ರಾಜನಿದ್ದಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ದೇವಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದವಿದೆ; ರಾಜ್ಯ ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವನಿಗೆ ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ 1610ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಆಚರಣೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅದೇ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದಿನ ಒಡೆಯರ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು

ರತ್ನಸಿಂಹಾಸನದ ಕಥೆ

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಮತ್ತು ರತ್ನಸಿಂಹಾಸನದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವೂ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ರತ್ನಸಿಂಹಾಸನದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಪರಂಪರೆಯ ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ಪಾಂಡವರ ಕಾಲದ ಸಿಂಹಾಸನವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಪೆನುಗೊಂಡದಲ್ಲಿ ಹೂಳಲ್ಪಟ್ಟು, ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ದೊರೆತು ರಾಜಸಿಂಹಾಸನವಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ವಿಜಯನಗರದ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಮೂಲಕ ಅದು  ಶ್ರೀರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಕೈಗೆ ಬಂದಿತು ಎಂಬ ಪರಂಪರೆಯಿದೆ.

ದಸರಾ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದದ್ದು ಹೇಗೆ?

1610ರಿಂದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ದಸರಾ ಪರಂಪರೆ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ರಾಜದರ್ಬಾರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತು. 1799ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಪತನದ ನಂತರ ಒಡೆಯರ್ ಆಡಳಿತ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಆ ನಂತರ ರಾಜಧಾನಿ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದು, ದಸರಾ ಕೂಡ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜಭವನದ ಸುತ್ತ ಹೊಸ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ತೃತೀಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ದರ್ಬಾರ್‌ಗೆ ಆಧುನಿಕ ರೂಪ ಸಿಕ್ಕಿತು. ನಂತರ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಚತುರ್ಥರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕೇವಲ ಅರಮನೆಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿರದೆ, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಕ್ರೀಡೆ, ಸಂಗೀತ, ಬೆಳಕು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯಂತಹ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಶಾಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ಸವವಾಯಿತು.

ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದದ್ದು ಯಾವಾಗ?

ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಯಾರು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು? ಎಂದರೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಯದುರಾಯರು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು  ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ,  ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ದೇವಿ ಆರಾಧನೆ ಒಡೆಯರಿಗಿಂತಲೂ ಹಳೆಯದು.  ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯವೂ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ದೇವಾಲಯ. ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ದಾಖಲೆ ಅದಕ್ಕೆ 1,000 ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ  ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಾಚೀನ. ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು 1128ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ ನೀಡಿದ್ದ ಶಾಸನದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿದೆ. ಇಂದಿನ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತು ರೂಪಕ್ಕೆ ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳ ಆಶ್ರಯ ದೊರೆತಿದೆ.

1,008 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಏಕಶಿಲಾ ನಂದಿ

ಅಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಾರು ನೂರೈವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಾಗೂ ಹೀಗೂ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಬಂದ ದೊಡ್ಡ ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ (1659–1673) ಅವರು  ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪುವಂತೆ  ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ 1,008 ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 16 ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 25 ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಏಕಶಿಲಾ ನಂದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.  ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ದಾರಿ, ಮೆಟ್ಟಿಲು, ನಂದಿ, ದೇವಾಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ—ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ರಾಜಾಶ್ರಯ ದೊರೆಯಿತು.

ಕಾಪಾಲಿಕರು ಮತ್ತು  ನರಬಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಬಲಿ

ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಳೆಯ ಆರಾಧನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಪ್ರಕಾರ 1760ರ ವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ/ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಲಿಕರು ಪ್ರಾಣಿಬಲಿ ಹಾಗೂ ಮಾನವಬಲಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ನರಬಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಬಲಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಪಾಲಿಕರನ್ನು 1760ರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಬಲಿಹಾಕಿ, ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಲಿಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ, ಕೇವಲ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಕೋಳಿ ಮತು ಕುರಿಗಳ ಬಲಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಕಿ ಅದನ್ನೂ ಸಹಾ, ಚಾಮುಂಡೆ ಬೆಟ್ಟದ ಮತ್ತೊಂದು ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತನಹಳ್ಳಿ ಶ್ರೀ ಮಾರಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಚಾಮುಂಡಿ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರ ಯಾರ ಕಾಲದ್ದು?

ಇಂದಿನ ಭವ್ಯ ರಾಜಗೋಪುರದ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಒಡೆಯರ್ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ತೃತೀಯರು. ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಚಾಮುಂಡಿ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನದ ಕಲಶಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ, 1827ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ಸವ–ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು; 1843ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹವಾಹನವನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಮೂಲಕ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಭವ್ಯ ರಾಜಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಯಾರು?

ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾಣದ ಎರಡು ಕಥೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಸ್ವರೂಪ, ಮಹಿಷಾಸುರನ ವಧೆ, ಚಾಮುಂಡಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣದ ದೇವೀಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ (ದುರ್ಗಾ ಸಪ್ತಶತಿ/ಚಂಡೀ)ಚಾಮುಂಡೆಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರವಾಗಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯೂ ದೇವೀಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಷಾಸುರ ವಧೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಿಷಾಸುರನ ಅಹಂಕಾರ

ಮಹಿಷಾಸುರನು ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಸುರ. ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಮನುಷ್ಯರನ್ನೂ ತನ್ನ ಬಲದಿಂದ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದನು ಅವನಿಗೆ ದೊರೆತ ವರದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಗೆ ದೇವತೆಗಳ ಶಕ್ತಿಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದಾಗಿ ದೇವಿಯ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ಆರೂಢಳಾದ ದೇವಿ, ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮಹಿಷಾಸುರನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಯುದ್ಧ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಹಿಷಾಸುರನು ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎಮ್ಮೆ, ಸಿಂಹ, ಮನುಷ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ದೇವಿಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮುಂದೆ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಗಳೂ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಗೆ ದೇವಿ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾಳೆ.ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಕೆಗೆ ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ  ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ಚಾಮುಂಡಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದದ್ದು ಹೇಗೆ?

ಇದು ಇನ್ನೂ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ. ದೇವೀ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವೀಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭ ಎಂಬ ಅಸುರರ ವಿರುದ್ಧ ದೇವಿಯ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸೇನಾನಾಯಕರಾದ ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡ ದೇವಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಕೋಪದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಉಗ್ರಶಕ್ತಿ ಕಾಳಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂಡ + ಮುಂಡ = ಚಾಮುಂಡಾ ದೇವೀ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದ ಏಳನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲೇ ಈ ಹೆಸರಿನ ವಿವರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಶಿರಗಳನ್ನು ದೇವಿಯ ಮುಂದೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ನಂತರ ಆಕೆಗೆ ಚಾಮುಂಡಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವಳು.  ಹೀಗಾಗಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪೌರಾಣಿಕ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಚಂಡ–ಮುಂಡರ ವಧೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಮೈಸೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೈಸೂರಿಗೆ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಸಂಬಂಧ ಹೇಗೆ?

ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳು ತ್ರಿಮುಕುಟ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಎಂಟು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಾಮುಂಡಿಬೆಟ್ಟವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಕ್ಷೇತ್ರಪರಂಪರೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರಾಚೀನ ಹೆಸರು ಮಹಾಬಲಾದ್ರಿ ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಾಚೀನವಾದದ್ದು ಎಂದು  ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಪುರಾಣಕಥೆ ಮೈಸೂರಿನ ಸ್ಥಳಪುರಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಷಾಸುರನು ಇಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಜನರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ದೇವಿ ಇಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿ ಮಹಿಷಾಸುರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಸ್ಥಳವೇ ಚಾಮುಂಡಿಬೆಟ್ಟ ಎಂದು ಮೈಸೂರು ಪರಂಪರೆ ನಂಬುತ್ತದೆ. ಮಹಿಷಾಸುರನೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಬಂಧದಿಂದಲೇ “ಮಹಿಷನ ಊರು” → “ಮಹಿಷೂರು” → “ಮೈಸೂರು” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನೂ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಚಾಮುಂಡಿಬೆಟ್ಟ ಒಂದೇ ದೇವತೆಯ ಆರಾಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಲ್ಲ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪರಂಪರೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.

ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯೇ ಮೈಸೂರಿನ ನಾಡದೇವತೆ ಏಕೆ?

ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿವೆ.

• ಮೈಸೂರಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗುರುತು : ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟವೇ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತು.
• ಮಹಿಷಾಸುರನ ಪುರಾಣ : ಮೈಸೂರಿನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಮಹಿಷಾಸುರನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ನಗರದ ಗುರುತು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತು.
• ಒಡೆಯರ ಕುಲದೇವತೆ : ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶವು ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಕುಲದೇವತೆ/ತುತಲರಿ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ನವರಾತ್ರಿ, ರಾಜಕಾರ್ಯ, ರಾಜಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡವು.
• 1610ರ ದಸರಾ : ರಾಯ ಒಡೆಯರ್ ದಸರಾವನ್ನು ರಾಜದರ್ಬಾರ್ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದಾಗ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಆರಾಧನೆ ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿತ್ತು.
• ರಾಜನಿಗಿಂತ ದೇವಿಗೆ ಸ್ಥಾನ : ಆಧುನಿಕ ದಸರಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆ ಇದೇ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜನೇ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ. ಈಗ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯೇ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಂದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಸಂಕೇತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಾಡಿನ ದೇವಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿದೆ.

ದಸರಾ ನಾಡಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು ಯಾವಾಗ?

ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ರಾಜ ದಸರಾ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬದಲಾಯಿತು. 1970ರ ದಶಕದಿಂದ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವೇ ದಸರಾವನ್ನು ನಾಡಹಬ್ಬವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸುವ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿತು; ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಇಂದಿನ ಅಧಿಕೃತ ದಸರಾ ಇತಿಹಾಸವೂ ಇದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪರಿವರ್ತನೆ. ರಾಜನ ಹಬ್ಬ → ಜನರ ಹಬ್ಬ → ನಾಡಿನ ಹಬ್ಬ. ಒಮ್ಮೆ ಅರಮನೆಯೊಳಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ದರ್ಬಾರ್, ಇಂದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ.

ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ ಏಕೆ?

ಇಂದಿನ ದಸರಾದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ದೃಶ್ಯ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ. ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿಯ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆನೆಯ ಮೇಲಿನ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಆನೆಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ಇದರ ಹಿಂದೆ ಹಳೆಯ ರಾಜಸವಾರಿ, ವಿಜಯದಶಮಿ, ಬನ್ನಿ ಮರದ ಪೂಜೆ, ಸೈನಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗಳ ಪದರಗಳಿವೆ. ಇಂದು ರಾಜನು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ದೇವಿಯೇ ಕೇಂದ್ರ. ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೂ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತಿಮ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಂದು ರಾಜನ ದಸರಾ ಇಲ್ಲ. ಇಂದು  ನಾಡಿನ ದಸರಾ!

ಶೃಂಗೇರಿಯ ಶಾರದಾ ಪೀಠದಿಂದ ವಿಜಯನಗರದ ಮಹಾನವಮಿಗೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ರಾಯ ಒಡೆಯರ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ದಸರಾಕ್ಕೆ, ನಂತರ ಮೈಸೂರಿನ ಅರಮನೆಗೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ಈ ಪಯಣ ಸುಮಾರು ಏಳು ಶತಮಾನಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಕಥೆ. ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ದೇವಿಯ ಪುರಾಣದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಒಡೆಯರ ರಾಜದರ್ಬಾರ್ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಬಂದು, ಇಂದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಉತ್ಸವವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿರುವ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ಹಬ್ಬಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು—ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸವೇ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ನಡೆಯುವ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಮಹೋತ್ಸವ ಎಂದರೂ ತಪ್ಪಾಗದು ಅಲ್ವೇ?

ಏನಂತೀರೀ?
ನಿಮ್ಮವನೇ ಉಮಾಸುತ