ಡಾ. ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾರ್ವಭೌಮ, ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪುನರುಜ್ಜೀವಕ, ಪರಿಸರದ ಹೋರಾಟಗಾರ!

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬಹುದು? ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ, ನಾಟಕ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ—ಇಷ್ಟೊಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?

ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಬದುಕನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕೇವಲ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಲ್ಲ; ಕೇವಲ ನಾಟಕಕಾರರಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆರಾಧಕರಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ ಅಪರೂಪದ ಸೃಜನಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನಪೀಠದ ಗೌರವ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಮಹನೀಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಕಾರಂತರು, ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದರು. ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಲೇ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ನಾಶದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದರು. ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಪದ್ಮಭೂಷಣವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇರಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿ ತಮ್ಮ ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅವರ ಬದುಕು ಪ್ರತಿಭೆಯ ಕಥೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆ, ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಪರ ನಿಲ್ಲುವ ಧೈರ್ಯದ ಕಥೆ.  ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡದ ಕಲಿಗಳು ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯೋಣ ಬನ್ನಿ

ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಪ್ರತಿಭೆ

ಡಾ. ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು 1902ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10ರಂದು ಅಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೋಟ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇಂದಿನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟವು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅವರ ತಂದೆ ಶೇಷ ಕಾರಂತರು, ತಾಯಿ ಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಾವ್ಯ, ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಕಾರಂತರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಗಮನಿಸುವ ಗುಣವಿತ್ತು.  ಕರಾವಳಿಯ ಪ್ರಕೃತಿ, ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳು, ಹಸಿರು ಗದ್ದೆಗಳು, ಹಳ್ಳಿಗಳ ಬದುಕು, ಜನರ ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು. ಕಾರಂತರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಕೇವಲ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿ, ಅವನ ಭಾವನೆಗಳ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಕಥೆಗಳು, ಕಂಡ ಜನಜೀವನ ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಸಿದ ಪರಿಸರವೇ ಮುಂದೆ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾರವಾದ ವಸ್ತುವಾಯಿತು.

ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದ ಜ್ಞಾನದ ಹಸಿವು

ಕಾರಂತರು ಮಂಗಳೂರಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ತೊರೆದರು. ಸ್ವದೇಶಿ ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೂ, ಕಲಿಯುವುದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಿಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಇದೇ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಅನೇಕರು ಪದವಿ ಪಡೆಯುವುದನ್ನೇ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಂತ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಾರಂತರಿಗೆ ಜೀವನವೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಪುಸ್ತಕಗಳು ಅವರ ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಪ್ರಕೃತಿ ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಸಮಾಜವೇ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನೇ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರೂ ಅದರ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನವೇ ಅವರನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿತು.

ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾರಂತರು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆಯೇ ಬದುಕಿನ ಉಸಿರು

ಕಾರಂತರನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಓದುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬದುಕಿದ ರೀತಿಯನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಅವರು ಯಾರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೂ ಕೇವಲ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ತಾವು ನಂಬಿದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಅನುಮಾನ ಬಂದರೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ತಪ್ಪೆಂದು ಕಂಡದ್ದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಇರುವುದೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತವೆಂಬ ಕುರುಡು ನಂಬಿಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಅವರಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಗೌರವವಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಇರುವುದಲ್ಲ; ಅದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಾರಂತರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ:

• ಮೊದಲನೆಯದು—ಕುತೂಹಲ. ತಮಗೆ ತಿಳಿಯದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಂಬಲ.
• ಎರಡನೆಯದು—ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆ. ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿಸದೆ, ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ನೋಡುವ ಮನೋಭಾವ.
• ಮೂರನೆಯದು—ಸ್ವಾಭಿಮಾನ. ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ, ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವ ಧೈರ್ಯ.

ಕಾರಂತರನ್ನು ನಡೆದಾಡುವ ವಿಶ್ವಕೋಶವೆಂದು ಕರೆಯಲು ಕಾರಣ ಅವರ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜೀವನದ ವಿಭಿನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ರೀತಿಯೂ ಹೌದು

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರಂತರ ಅಪ್ರತಿಮ ಸ್ಥಾನ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಧುನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಅವರು ಕಾದಂಬರಿ, ನಾಟಕ, ಪ್ರಬಂಧ, ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನ ಬರಹ, ಪ್ರವಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.

ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿಯ ಜನಜೀವನ, ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು, ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತವೆ.

ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು:

• ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು
• ಚೋಮನ ದುಡಿ
• ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ
• ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ
• ಅಳಿದ ಮೇಲೆ
• ಮೈಮನಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ

ಈ ಕೃತಿಗಳ ಮಹತ್ವವೆಂದರೆ, ಅವು ಓದುಗರಿಗೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಎತ್ತುತ್ತವೆ.

ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂದ ಗೌರವ

ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕಾರಂತರ ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು ಕೃತಿಗೆ 1977ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ಅವರು ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಕನ್ನಡದ ಮೂರನೇ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿದ್ದರು.  ಈ ಗೌರವ ಕಾರಂತರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿತು.

ಮೂಕಜ್ಜಿ ಎಂಬ ವಯೋವೃದ್ಧ ಮಹಿಳೆಯ ಅನುಭವಗಳು, ಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಮೂಲ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಕಾದಂಬರಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ ಕಾದಂಬರಿಯೇ ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಲ್ಲ. ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಬರಹ, ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ, ನಾಟಕ, ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ಕಾರಂತರ ಸಾಧನೆಯ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ, ಅವರು ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅದೇ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತರಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾ, ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಅವರ ಬದುಕು ಪ್ರತಿಭೆ ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಹೊಸ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸದಾ ತೆರೆದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಹೌದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ. ಕರಾವಳಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಸಾಧಕ

ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಕಾರಂತರು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಕಲೆಯಾಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ರಂಗಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೇಷಭೂಷಣ, ಪ್ರದರ್ಶನದ ವಿನ್ಯಾಸ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ರಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಯ ಜೀವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ಅದನ್ನು ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೂಪವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹೊಸ ರಂಗಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಕಾರಂತರು ಮಾಡಿದರು.

ಅವರು ರೂಪಿಸಿದ ಯಕ್ಷರಂಗ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲು ನೆರವಾದವು. ಕಲೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಳಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿ, ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಅವರ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.  ಇಲ್ಲಿ  ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವನ್ನೂ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಇಡುವುದಲ್ಲ. ಅದರ ಮೂಲ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಅದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದವರು

ಕಾರಂತರ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಆಯಾಮವೆಂದರೆ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಬರವಣಿಗೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಮನರಂಜನೆಯ ಕಥೆಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅವರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಬೆಳೆಸುವ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವ, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಬರಹಗಳೂ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಕಾರಂತರು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ವಿಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅವರು ವಯಸ್ಕರಿಗೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ವಿಶ್ವಕೋಶ ಮಾದರಿಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರೆಂಬುದನ್ನು ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ.

ವಿಜ್ಞಾನ ಎಂದರೆ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ

ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೆಲವರು ಕಠಿಣ ಸೂತ್ರಗಳು, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ವಿಷಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಾರಂತರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನವು ಜಗತ್ತನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಮಳೆ ಏಕೆ ಬರುತ್ತದೆ? ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತವೆ? ಸಸ್ಯಗಳು ಹೇಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ? ಮಾನವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಏಕೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ? ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲ ಬೆಳೆಸುವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವದ ಆರಂಭ. ಕಾರಂತರ ವಿಜ್ಞಾನ ಬರಹಗಳು ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನೋಭಾವದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಪರಿಸರ ಹೋರಾಟಗಾರ ಕಾರಂತರು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಾಶವನ್ನು ಒಪ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿ

ಕಾರಂತರು  ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದವರು. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಕೃತಿ, ಅರಣ್ಯ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದರು. ಪರಿಸರದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ಭಾಗವಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನ

ಕಾರಂತರ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಬಹಳ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ರಸ್ತೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ, ನದಿ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಬದುಕಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ಸಾಧಿಸುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೇ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಬಹುದು. ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರಂತರು ತೋರಿದ ಕಾಳಜಿ ನಮಗೆ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ನಾವು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಜಗತ್ತನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ?

ಪದ್ಮಭೂಷಣವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದ ಧೈರ್ಯ

1968ರಲ್ಲಿ ಕಾರಂತರಿಗೆ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ಆದರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇರಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆ ಗೌರವವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು. ಈ ಘಟನೆ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅವರು ಎಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.  ಇದು ಕೇವಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದ ಘಟನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವೂ ಹೌದು. ಕಾರಂತರ ಈ ನಡೆ ಅವರ ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ.

ರಾಜಕೀಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರಂತರ ನಿಲುವು. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ತತ್ವ ಮುಖ್ಯ

ಕಾರಂತರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತೊರೆದದ್ದು ಅವರ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ.  ಆದರೆ ಅವರ ಬದುಕಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲಿಗ ಅಥವಾ ವಿರೋಧಿ ಎಂಬ ಸರಳ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದರು. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದ ಘಟನೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆ.

ಕಾರಂತರ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರ

ಕಾರಂತರ ಪ್ರತಿಭೆ ಒಂದೇ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ನಾಟಕಕಾರ, ಪ್ರಬಂಧಕಾರ, ವಿಜ್ಞಾನ ಬರಹಗಾರ, ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತಿ, ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಕಲೆ, ಶಿಲ್ಪ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತೂ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಷಯ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಸೃಜನಶೀಲ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ನೋಡದೆ, ಜಗತ್ತನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧನವಾಗಿಯೂ ಬಳಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.  ಅವರ ಸಾಧನೆಯ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಗುಣವಿತ್ತು: ಹೊಸ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಹಿಂಜರಿಯದ ಮನಸ್ಸು. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ. ಕಲೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸಲು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ. ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲೂ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ.

ಕಾರಂತರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಬಾಲವನ

ಕಾರಂತರು 1936ರಲ್ಲಿ ಲೀಲಾ ಆಳ್ವ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿತ್ತು.  ಪುತ್ತೂರಿನ ಬಾಲವನವು ಕಾರಂತರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಾಸಿಸಿ, ಬರವಣಿಗೆ, ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಬಾಲವನವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಮನೆ ಅಥವಾ ನಿವಾಸವೆಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಕಾರಂತರ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೂಕ್ತ.

ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಬೇಕು, ಅನುಭವದಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕು, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಜಗತ್ತನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಚಾರಗಳು ಅವರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅಂಕಗಳು, ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಸಿದ್ಧತೆಯ ಸುತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಕಾರಂತರ ಬದುಕು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಾರಂತರಿಗೆ ಸಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ–ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು

ಕಾರಂತರ ಬಹುಮುಖ ಸಾಧನೆಗೆ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಗೌರವಗಳು ಸಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು:

• ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ — 1977: ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು ಕೃತಿಗಾಗಿ.
• ಪದ್ಮಭೂಷಣ — 1968: ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು; ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು.
• ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ — 1959: ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ ಕೃತಿಗೆ.
• ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳು: ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ರಂಗಕಲೆಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ.
• ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಗೌರವಗಳು.
• ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ಗಳು: ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ.

ಆದರೆ ಕಾರಂತರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ಸಾಧನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅವರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದವು; ಆದರೆ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳ ಮೌಲ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.

 ಕಾರಂತರ ದೇಹ ಮರೆಯಾದರೂ ಚಿಂತನೆ ಉಳಿಯಿತು

ಡಾ. ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು 1997ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 9ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ 95 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು, ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನ, ವಿಜ್ಞಾನ ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಕಾಳಜಿ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ.  ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬದುಕಿದ್ದಾಗ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಗಳಿಗಿಂತ, ಆತ ಇಲ್ಲವಾದ ನಂತರವೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯೇ ಅವನ ಚಿಂತನೆಯ ನಿಜವಾದ ಜೀವಂತಿಕೆ.

ಕಾರಂತರ ಕೃತಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಓದುಗರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಕೆಲಸ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ತೋರಿದ ಕಾಳಜಿ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಬಲ್ಲದು.

ಅವರ ಬದುಕು ನಮಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪಾಠ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಅವನ ಬಳಿ ಎಷ್ಟು ಸಂಪತ್ತು ಇದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅವನು ಎಷ್ಟು ಕಲಿತಿದ್ದಾನೆ, ಎಷ್ಟು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಬದುಕಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ಕೊನೆಯ ಮಾತು ಕಾರಂತರು ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಒಂದು ಚಿಂತನಾ ಪರಂಪರೆ

ಕಡಲ ತೀರದ ಭಾರ್ಗವ ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಕನ್ನಡ ನಾಡು ಕಂಡ ಅಪರೂಪದ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ. ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಸಾಹಿತಿಯೆಂದು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಅವರ ಸಾಧನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದರು; ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೂಲಕ ಕರಾವಳಿಯ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು; ವಿಜ್ಞಾನ ಬರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಬೆಳೆಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು; ಪರಿಸರದ ಪರವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದರು; ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾದರು.

ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಈ ಮಹನೀಯರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರೆ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಅವರು ತೋರಿದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು, ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಮ್ಮದೇ ಬದುಕನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವುದು. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಲಿ.

ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆ, ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಪ್ರೀತಿ—ಈ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳ ಸಂಗಮವೇ ಕಡಲ ತೀರದ ಭಾರ್ಗವ ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು. ಅವರು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳ ಬೆಳಕು ಕನ್ನಡದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅವರು ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕನ್ನಡದ ಕಲಿಗಳು ಅಲ್ವೇ?

ಏನಂತೀರೀ?
ನಿಮ್ಮವನೇ ಉಮಾಸುತ