ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಯುವಕ ನಗರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಮೂಡಿಸಿದ ಕಥೆ!

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇನ್‌ಫೆಂಟ್ರಿ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ರಸ್ತೆಗೆ ಸಾಗುವ ನಡುವೆ ಇರುವ ಚಿಕ್ಕ ರಸ್ತೆಯೊಂದರ ಹೆಸರು ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ರಸ್ತೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾವಿರಾರು ವಾಹನಗಳು ಈ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕರು ಈ ರಸ್ತೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಬಹುದು. ಆದರೆ— ಯಾರು ಈ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್? ಇರಾನ್‌ನ ಶಿರಾಜ್‌ನಿಂದ 16ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ ಈ ಯುವಕನಿಗೂ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ? ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಯುವಕ ಹೇಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಮಾಲೀಕ, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾತೃ ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ರೇಸಿಂಗ್‌ನ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ? ಇಂದಿನ ರಾಜಭವನ, ಬಾಲಾಬ್ರೂಯಿ, ಲೀಲಾ ನಿವಾಸ್, ಜಾನ್ಸನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್, ಅರಬ್ ಲೈನ್ಸ್, ಮಸೀದಿ-ಎ-ಅಸ್ಕರಿ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳ ಹಿಂದೆಯೂ ಅವರ ಹೆಸರು ಏಕೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ? ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ— ಅವರ ವಂಶದ ಆರನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಫೌದ್ ಮಿರ್ಜಾ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬೆಳೆದರು? ಎಂಬೆಲ್ಲಾ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರು ಇತಿಹಾಸ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯೋಣ ಬನ್ನಿ.   ಬೆಂಗಳೂರು ಇತಿಹಾಸದ ಹಿಂದಿನ ಮಾಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಓದಲು ಈ ಲಿಂಕ್ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

ಶಿರಾಜ್‌ನಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ…

ಅಗಾ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಶಿರಾಜಿ 1808ರಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯಾದ (ಇಂದಿನ ಇರಾನ್) ಶಿರಾಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿರಾಜ್ ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರದ ನಗರವಲ್ಲ; ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ನಗರ. ಆದರೆ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಜೀವನದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಿಸಿದ್ದು ಕಾವ್ಯವಲ್ಲ. ಕುದುರೆಗಳು!

ಅಂದಿನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸೇನೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕುದುರೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರರಾದ ಹಾಜಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಾಶಿಮ್ ಮತ್ತು ಮಶಾದಿ ಖಾಸಿಮ್, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ಕುದುರೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದರು. ಕೇವಲ 16ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 200 ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮೂವರು ಸಹೋದರರು ಶಿರಾಜ್‌ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು. ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಕೊಡಗಿನ ಮೂಲಕ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಭಾರತ ಪ್ರವೇಶ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಗೂಢಚಾರರೆಂದು ಬಂಧನ!

ಅಪರಿಚಿತ ದೇಶ. ವಿದೇಶಿ ಉಡುಪು. ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆ. ನೂರಾರು ಕುದುರೆಗಳು. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಮೂವರು ಸಹೋದರರನ್ನು ಅಲ್ಲಿನವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಗೂಢಚಾರರು ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸಿದರು. ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಕುಟುಂಬದ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊನೆಗೆ ಈ ಯುವಕರಿಗೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ದೊರೆಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಮೈಸೂರು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನತ್ತ ಬಂದರು.

ಅವರ ಕುದುರೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಮೀಪದ ಮತಿಗಿರಿ, ಹೊಸೂರುದಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರ Remount Depotನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟವಾದವು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸು. ಆದರೆ ಅವರು ಅಂದು ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ— ಈ ಪ್ರಯಾಣವೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು!

1824 — ಬೆಂಗಳೂರೇ ತಮ್ಮ ಮನೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಯುವಕ

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ನಂತರ 1825ರಲ್ಲಿ ಶಿರಾಜ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಆದರೆ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್‌ಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಇಷ್ಟವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಅವರು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 16 ವರ್ಷದ ಯುವಕನೊಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಸಾಧಾರಣ. ಅಂದಿನ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕ್ಯಾಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

1809ರ ಹೊತ್ತಿಗೇ ಬೆಂಗಳೂರು ಕ್ಯಾಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಮುಖ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿತ್ತು. ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ 1824ರ ವೇಳೆಗೆ ಕ್ಯಾಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಸಂಚಾರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್‌ಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು.

ಕುದುರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸ್ನೇಹ

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಗ್ರಾಹಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಕ್ರಮೇಣ ಅವರ ಗ್ರಾಹಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಉನ್ನತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳವರೆಗೆ ಹೆಸರುಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ನೇಹಿತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು

ಸರ್ ಮಾರ್ಕ್ ಕಬ್ಬನ್!

1834ರಿಂದ 1861ರವರೆಗೆ ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕಮಿಷನರ್ ಆಗಿದ್ದ ಸರ್ ಮಾರ್ಕ್ ಕಬ್ಬನ್ ಕುದುರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬನ್ ಅವರ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಕಬ್ಬನ್ ಅವರಿಗೆ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಸುಮಾರು 50 ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಮಾರಿದ್ದರು ಎಂಬ ಕುಟುಂಬದ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಕಬ್ಬನ್ ಸ್ವತಃ ಅರೇಬಿಯನ್ ಕುದುರೆಗಳ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು; ಅವರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಸುಮಾರು 50 ಕುದುರೆಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್‌ಗೆ ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ III ಅವರೊಂದಿಗೂ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಅವರು ಮೈಸೂರು ದರ್ಬಾರಿನಲ್ಲಿ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.

ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ!

ವ್ಯಾಪಾರ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಯತೊಡಗಿತು. ಹಣ ಬಂತು. ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಬೆಳೆದವು. ಆದರೆ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಕೇವಲ ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಭೂಮಿ ಖರೀದಿ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು. ಕ್ರಮೇಣ ಹೈಗ್ರೌಂಡ್ಸ್, ಕ್ಯಾಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಟೌನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಗಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರ ಹೆಸರು ಕೇವಲ ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯದ್ದಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಗರ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಕಾಣಿಸತೊಡಗಿತು.

ಇಂದಿನ ರಾಜಭವನಕ್ಕೂ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಸಂಬಂಧ!

ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿ. ಇಂದು ನಾವು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಭವನ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಆ ಭವ್ಯ ಆವರಣವು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸರ್ ಮಾರ್ಕ್ ಕಬ್ಬನ್ ಅವರ ನಿವಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಕಬ್ಬನ್ ಅವರು ಸುಮಾರು 1840–1842ರ ನಡುವೆ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಣದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಭವ್ಯ ಬಂಗಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಆಗ ವಿಶಾಲವಾದ ತೋಟ ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಲಾಯವೂ ಇದ್ದವು. ನಂತರ ಆ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟಾಗ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಕೂಡ ಅದನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸುಮಾರು ₹28,000 ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕೊನೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಲೆವಿನ್ ಬೆಂಥಮ್ ಬೋರಿಂಗ್ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ಇಂದು ನಾವು ರಾಜಭವನದ ಮುಂದೆ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಹೆಸರು ಕೂಡ ಅಡಗಿದೆ.

ಬಾಲಾಬ್ರೂಯಿ, ಲೀಲಾ ನಿವಾಸ್ ಮತ್ತು ಐದು ಸುಂದರ ಬಂಗಲೆಗಳು

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೊಂದರಲ್ಲೇ ನಿಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಬಾಲಾಬ್ರೂಯಿ — ಇಂದಿನ ರಾಜ್ಯ ಅತಿಥಿ ಗೃಹ, ಲೀಲಾ ನಿವಾಸ್ ಆಫ್ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ರಸ್ತೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅವರು ಐದು ಸುಂದರ ಬಂಗಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಅವುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಹಾಜಿ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಅವರು ಶಿರಾಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮನೆಗಳ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು:

ಬೆಹೆಷ್ಟ್, ಅಲಿಯಾಬಾದ್, ಹುಸೇನಾಬಾದ್, ಅಜಿಮಾಬಾದ್, ಅಸ್ಕರಾಬಾದ್ ಇವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳೇ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಾಯ್ನಾಡು ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

ಅರಬ್ ಲೈನ್ಸ್ — ಕುದುರೆಗಳ ಕಾರಣ ಬಂದ ಹೆಸರು!

ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಟೌನ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಮೀನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ಫಾತಿಮಾ ಬೇಕರಿ ಎದುರಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ದೊಡ್ಡ ಬಂಗಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರದೇಶವೇ ಮುಂದೆ “ಅರಬ್ ಲೈನ್ಸ್” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವರ ಕುದುರೆಗಳ ದೊಡ್ಡ ಲಾಯಗಳಿದ್ದವು. ಅವರ ಆ ಭವ್ಯವಾದ ಪಿಸ್ತಾ ಬಣ್ಣದ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಮನೆ ನಂತರ ಕೆಡವಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, “Arab Lines” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ ಇತಿಹಾಸದ ನೆನಪಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.

ಇಂದಿನ ಜಾನ್ಸನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ — ಒಮ್ಮೆ ಕುದುರೆಗಳ ಲಾಯ!

ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿಗರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇಂದು ಜಾನ್ಸನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಇರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಬೃಹತ್ ಕುದುರೆ ಲಾಯ ಇತ್ತು ಎಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬರಹಗಳು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ಜಾನ್ಸನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಅನ್ನು 1929ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅದು ಮೊದಲು Richmond Town Market ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ Johnson Market ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಇದು Russell Market (1927) ಮತ್ತು City Market (1928) ನಂತರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ—

ಇಂದು ಜನರು ತರಕಾರಿ, ಹಣ್ಣು, ಮಾಂಸ, ಕಬಾಬ್ ಮತ್ತು ಸಮೋಸಾ ಖರೀದಿಸುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕುದುರೆಗಳು ನಿಂತಿದ್ದವು! ನಗರದ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಮತ್ತೊಂದಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.

ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರು ರೇಸ್ ಕೋರ್ಸ್‌ವರೆಗೆ

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲಿದ್ದ ಪ್ರೀತಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ರೇಸಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆರಂಭಿಕ ರೇಸಿಂಗ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಹೆಸರು ನಂಟು ಹೊಂದಿದೆ; ಅವರ ಕೆಲವು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಅಗ್ರಂ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲ ರೇಸ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸಮೀಪದ ಲಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗಳೂ ಇವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ “ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ” ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕುದುರೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಎರಡು ಮದುವೆಗಳು — ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬ

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನವೂ ಕುತೂಹಲಕರ. ಅವರು ಚನ್ನಪಟ್ಟಣದ ಅಬ್ದುಲ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಖಾದು ಬೇಬೆ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ನಂತರ ನಿಧನರಾದರು. ನಂತರ ಮುಂಬೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಸ್ನೇಹಿತ ಹಾಜಿ ಅಲಿ ರೆಜಾ ಶೂಸ್ತರಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಬೇಬೆ ಶಹರ್ ಬಾನು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರ ಎರಡನೇ ಪತ್ನಿ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದರು. ಇದಾದ ನಂತರ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಕುಟುಂಬದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.

ಮೈಸೂರು ಅರಸರಿಗಾಗಿ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಕುದುರೆ ಸವಾರ!

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ III ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ಕುರಿತು ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು  1831ರಲ್ಲಿ  ನೇರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ನಂತರ ದೀರ್ಘ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಳಿಕ 1881ರ Rendition ಮೂಲಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಡೆಯರ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಮಹಾರಾಜರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.

ಮೈಸೂರು ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗದ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲವು ಪತ್ರಗಳು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಕಚೇರಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಸ್ವತಃ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಸ್ನೇಹವಲ್ಲ. ಅದು ರಾಜನ ಮೇಲಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿಷ್ಠೆ. ಈ ಸಂಬಂಧದ ಮತ್ತೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಫಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆ.

ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಫಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದರು; ಬ್ರಿಟಿಷರ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಆ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರಂತಹ ಫಾರ್ಸಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂವಹನ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ವಿವರಣೆಯೂ ಇದೆ.

ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸೂ ಚೆಟ್ಟಿಯವರೂ ಮೈಸೂರು ಪರ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದರು

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಗಾಜುಲು ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸೂ ಚೆಟ್ಟಿ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನೂ ಈ ಮೈಸೂರು ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬರಹಗಳು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಚೆಟ್ಟಿ ಸ್ವತಃ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ Madras Native Association ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಅನೇಕ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದವರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದವರು. ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಿ ಒಡೆಯರ್ ವಂಶದ ಹಕ್ಕಿನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಧನೆ ಎಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ, ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ನಡುವಿನ ದೀರ್ಘ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ.

ಸ್ನೇಹಿತನಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಿಯಾ ಸ್ಮಶಾನ

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಮಾನವೀಯ ಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಘಟನೆ ಅವರ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ಕರಮ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮರಣ. ಕರಮ್ ಖಾನ್ ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದಾಗ, ಅವರನ್ನು ಶಿಯಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳದ ಕೊರತೆ ಇತ್ತು. ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗಾಗಿ ಹೊಸೂರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಹಣದಿಂದ ಜಮೀನು ಖರೀದಿಸಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಿಯಾ ಸ್ಮಶಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕರಮ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದೇ ಸ್ಥಳ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಕುಟುಂಬದ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವೂ ಆಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1891ರಲ್ಲಿ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರನ್ನೂ ಇದೇ ಹೊಸೂರು ರಸ್ತೆಯ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

₹800 — ಇಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತ, ಅಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆ!

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು ಮಸೀದಿ-ಎ-ಅಸ್ಕರಿ. ಅವರ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸಮಾಜೋಪಯೋಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡುವಂತೆ 29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1880ರ ವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ₹800 ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ 1880ರ ವಿಲ್‌ನ ವಿವರಗಳು ಈ ಮೊತ್ತದ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ 1891ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ಆಶಯದಂತೆ ನಂತರ ಮಸೀದಿ-ಎ-ಅಸ್ಕರಿ 1909ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಸರ್ ಮಿರ್ಜಾ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ/ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದರು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಮಸೀದಿಗೆ Masjid-e-Askari ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ.

ಮಸೀದಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ — ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಸಂದೇಶವೂ!

ಮಸೀದಿ-ಎ-ಅಸ್ಕರಿ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲ. ಇದರ ಸುತ್ತಲಿನ Ashurkhana/Imambara ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯದ ಜನರೂ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆಹಾರ, ನೀರು ಮತ್ತು ಶರ್ಬತ್ ವಿತರಿಸುವಂತಹ ಸೇವೆಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮುದಾಯ, ದಾನ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಅಂಶವೂ ಇದೆ.

Sadat Dispensary — ಕುಟುಂಬದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೊಡುಗೆ

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಕುಟುಂಬದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಮಸೀದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾದುತ್-ಉನ್-ನಿಸಾ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ Sadat Dispensary ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕುದುರೆ ಸವಾರೆಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ದಿಟ್ಟ ಮಹಿಳೆ ಎಂದು ಹಳೆಯ ಬರಹಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂದಿನ ಜಾನ್ಸನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ Sadat Gardens ಎಂಬ ಹೆಸರು ಈ ಕುಟುಂಬದ ನೆನಪನ್ನು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿದೆ.

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗುರುತುಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಗಮನದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಕುಟುಂಬದ ನೆನಪುಗಳು ಇನ್ನೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ರಸ್ತೆ — ಇನ್‌ಫೆಂಟ್ರಿ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ರಸ್ತೆಯ ನಡುವೆ. ಅಗಾ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆ — ಅವರ ತಂದೆ ಹಾಜಿ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ. ಅಗಾ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅಲಿ ರಸ್ತೆ — ಅವರ ಸಹೋದರರ ಹೆಸರಿನ ನೆನಪು. ಅರಬ್ ಲೈನ್ಸ್ — ಕುದುರೆಗಳ ಲಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರದೇಶ. ಜಾನ್ಸನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ — ಒಮ್ಮೆ ಕುದುರೆಗಳ ಲಾಯವಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ. ಮಸೀದಿ-ಎ-ಅಸ್ಕರಿ — ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಶಾಶ್ವತಗೊಳಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೋಡಿದರೆ— ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಜೀವನವೇ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಒಂದು ಜೀವಂತ ನಕ್ಷೆಯಂತಿದೆ.

ಮಿರ್ಜಾ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ — ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿ ಬಂದವರು ಮೈಸೂರು ಇತಿಹಾಸದ ದಿಗ್ಗಜರಾದರು

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರು—

ಸರ್ ಮಿರ್ಜಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್!

ಅವರು 1883ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ 1959ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ಮಿರ್ಜಾ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಅವರು 1926ರಿಂದ 1940ರವರೆಗೆ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಿವಾನರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ನಂತರ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತಗಾರರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರು. ಅವರು ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ IV ಅವರ ಸಹಪಾಠಿಯಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಮೈಸೂರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಜೈಪುರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉನ್ನತ ಆಡಳಿತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಗಮನಾರ್ಹ. ಅಂದರೆ ಶಿರಾಜ್‌ನಿಂದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಕರೆತಂದ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿತ್ತು!

ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಆರನೇ ತಲೆಮಾರಿಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ!

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಅವರ ಕುದುರೆ ಪ್ರೀತಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ DNAಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಹಸ್ನೇನ್ ಮಿರ್ಜಾ ಖ್ಯಾತ ಪಶುವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದು, ಕುದುರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮಕ್ಕಳಾದ ಫೌದ್ ಮಿರ್ಜಾ ಮತ್ತು ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಮಿರ್ಜಾ ಕೂಡ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಕಲಿತರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಫೌದ್ ಮಿರ್ಜಾ ಮುಂದೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಈಕ್ವೆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವಾದರು. ಅವರು 2018ರ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ನಂತರ ಟೋಕಿಯೋ 2020 ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಈಕ್ವೆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಈವೆಂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಅವರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಈವೆಂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ 23ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕುದುರೆ ಸವಾರರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ಹೀಗೆ 1824ರಲ್ಲಿ ಶಿರಾಜ್‌ನಿಂದ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ 16 ವರ್ಷದ ಯುವಕನ ಕುದುರೆ ಪ್ರೀತಿ, ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರವೂ ಅವರ ವಂಶಸ್ಥನ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ! ಇದಕ್ಕಿಂತ ಸುಂದರವಾದ ಕುಟುಂಬ ಪರಂಪರೆಯ ಕಥೆ ಮತ್ತೇನು ಬೇಕು?

ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ — ಪರ್ಷಿಯನ್ ಆಗಿ ಬಂದವರು ಬೆಂಗಳೂರಿಗರಾದರು

1824ರಲ್ಲಿ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬಂದದ್ದು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ. ಆದರೆ ಉಳಿದದ್ದು ಬೆಂಗಳೂರಿಗಾಗಿ. ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿದರು. ಭೂಮಿ ಖರೀದಿಸಿದರು. ಬಂಗಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ಅರಸರೊಂದಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಕುದುರೆ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರು ರೇಸಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಸಮುದಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು  ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಸ್ನೇಹಿತನಿಗಾಗಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಿಯಾ ಸ್ಮಶಾನ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಕುಟುಂಬದ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನೇ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಒಂದು ರಸ್ತೆಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರು.

ಒಂದು ರಸ್ತೆ… ಒಂದು ಕುಟುಂಬ… ಒಂದು ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ!

ಇಂದು ನಾವು ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುವಾಗ, ಬಹುಶಃ ಆ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಕಥೆಯಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಗೊತ್ತಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಚಿಕ್ಕ ರಸ್ತೆಯ ಹೆಸರು ನಮ್ಮನ್ನು ಸುಮಾರು 200 ವರ್ಷ ಹಿಂದಕ್ಕೆ—1824ರ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ  ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲಿ ಅಸ್ಕರ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ ಒಮ್ಮೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅದರ ಫಲಕವನ್ನು ನೋಡಿ. ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ರಸ್ತೆ ಹೆಸರು ಅಲ್ಲ. ಅದು ಶಿರಾಜ್‌ನಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದ ಒಬ್ಬ 16 ವರ್ಷದ ಯುವಕನ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಥೆಯ ಫಲಕ!

ಏನಂತೀರೀ?
ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಉಮಾಸುತ