ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಕೆಲವು ಲೇಖಕರ ಹೆಸರುಗಳು ವಿಮರ್ಶೆ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಗದ ಬರಹಗಾರರು ಇದ್ದಾರೆ—ಅವರು ಓದುಗರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಕೈಕೈಗೆ ಓಡಾಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಸದ್ದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಶ್ರೀ ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆ ಅವರು ಅಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.

ಅವರ ಕುರಿತು 2020ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಚಯದಲ್ಲಿ, ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವೆ ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರ ಹೆಸರು ಜನಜನಿತವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುಮಾರು ಎಂಬತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದರೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರಿಗೆ ಅವರು ಇನ್ನೂ ಅಪರಿಚಿತರಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿರುವ “ಎಲೆಮರೆಯ ಹೂ” ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಇದು ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶ.

ಬರವಣಿಗೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು

ಸಮಾಜದ ಏಳ್ಗೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಸಾಧನೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂಕೋಲೆಯಲ್ಲಿ 1955ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ 1972ರ ಆಗಸ್ಟ್ 2ರವರೆಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸೇವಕ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದರೆ ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಆನಂದ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರ, ಶ್ಯಾಮ ಹುದ್ದಾರ ಅವರ ಜೊತೆ ದಯಾನಂದ ತೋರ್ಕೆ ಆವರೂ ಸಹಾ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಬರಹಗಾರರಾಗಿ ಗುರಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು.

ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪಯಣ ಹೊಸದಲ್ಲ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಗ್ರಂಥಸೂಚನಾ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ‘ಪರ್ಣಕುಟಿ’ ಕೃತಿ 1966ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕಲಾಕುಂಜದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, ಅದು 88 ಪುಟಗಳ ಕನ್ನಡ ಸಣ್ಣಕಥಾ ಕೃತಿ ಎಂದು Google Books‌ನ ಗ್ರಂಥಸೂಚನೆ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ನಂತರ ‘ಗೆಜ್ಜೆನಾದ’ ಎಂಬ ಕೃತಿ 1968ರಲ್ಲಿ ಪುರೋಗಾಮಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿ 171 ಪುಟಗಳದ್ದು ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಸೂಚನಾ ವಿವರ ಲಭ್ಯವಿದೆ.  ಇನ್ನೊಂದು ಹಳೆಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ದಾಖಲೆ 1971ರ ಪುಸ್ತಕ ಖರೀದಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರ ‘ಬಂಧನ’ ಕೃತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.  ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪಯಣವನ್ನು ಕೇವಲ ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾದಂಬರಿಕಾರನಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರು ಅದಕ್ಕೂ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಬರವಣಿಗೆಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳೇ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಓದುಗರ ಬಳಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವು

ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರ ಬರವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಓದುಗರನ್ನು ಸೆಳೆದಿದ್ದವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳಾ ಓದುಗರ ನಡುವೆ ಅವರ ಹೆಸರು ಬಹಳ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು.

ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣ ಅವರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕುಟುಂಬ, ಪ್ರೀತಿ, ದಾಂಪತ್ಯ, ಅಧಿಕಾರ, ಆಸೆ, ಅಸೂಯೆ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಂಘರ್ಷ. ಅಂದರೆ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಓದುಗನಿಗೆ ದೂರದ ಯಾವುದೋ ಲೋಕ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ನಡೆಯಬಹುದಾದ ಘಟನೆಗಳು, ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜನರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗಬಹುದಾದ ಭಾವನೆಗಳು ಕಥೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಅದರಿಂದಲೇ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಓದುಗರೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡವು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

ಧಾರವಾಡದ ನೆಲೆಯಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಲೋಕಕ್ಕೆ

ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರು 1938ರ ಜೂನ್ 8ರಂದು ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡದ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಗುಮಾಸ್ತ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸಹಾಯಕ ಕುಲಸಚಿವರ ಹುದ್ದೆಯವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ, 1996ರಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಕುಲಸಚಿವರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು ಎಂಬುದು ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ.

ಆಡಳಿತದ ಶಿಸ್ತಿನ ಬದುಕಿನ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೋಕವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡದ್ದು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿಶೇಷತೆ. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪಯಣ ಇತ್ತೀಚಿನದ್ದಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹಳೆಯ ಗ್ರಂಥಸೂಚನಾ ದಾಖಲೆಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ. Google Books‌ನ ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ ‘ಪರ್ಣಕುಟಿ’ 1966ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕಲಾಕುಂಜದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, 88 ಪುಟಗಳ ಕನ್ನಡ ಸಣ್ಣಕಥಾ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ

ಇತಿಹಾಸದತ್ತ ತಿರುಗಿದ ತೊರ್ಕೆ

ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿ. ಅವರ ಕಾಲಗರ್ಭ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಣ್ಣ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ:

ಪುರುಷವಲ್ಲಭ, ಸುಲ್ತಾನ, ಪತನ

ಈ ಮೂರು ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲಗರ್ಭ ಅನ್ನು ಕಿಕ್ಕೇರಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು, ಪುಸ್ತಕದ ಬೆಲೆ ₹190 ಎಂದು 2020ರ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಚಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಶೇಷ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ—ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜರ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳದೆ, ಅದನ್ನು ಮನುಷ್ಯರ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಓದುಗರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ.

‘ಪುರುಷವಲ್ಲಭ’: ಅಧಿಕಾರದ ನಡುವೆ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧ

ಕಾಲಗರ್ಭದ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಪುರುಷವಲ್ಲಭ’. ಇದರ ಕಥಾಭೂಮಿ ರಾಯದುರ್ಗ ಸಂಸ್ಥಾನ. ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ ದೇವಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಗಿರಿಯ ಅರಸ ರಾಮದೇವ ರಾಯದುರ್ಗದ ನೆರವು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಯದುರ್ಗದ ಅರಸ ಮುಮ್ಮಡಿ ಸಿಂಹ ತನ್ನ ಮಗ ಕಂಪಿಲರಾಯನನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಂಪಿಲರಾಯ ಖಿಲ್ಜಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ನಿಧನ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ-ಯುದ್ಧದ ಕಥೆಯಲ್ಲ.

ಇದರೊಳಗೆ ಗಂಡ–ಹೆಂಡತಿಯ ಸಂಬಂಧ, ಪ್ರೀತಿ, ಅಹಂಕಾರ, ದಾಂಪತ್ಯ ಸಂಘರ್ಷ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಪ್ರೇಮ ಮುಂತಾದ ಮಾನವೀಯ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ತೊರ್ಕೆ ಬೆಸೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕಂಪಿಲರಾಯ, ಹರಿಯಾಲಾದೇವಿ, ರತ್ನಾ ಮತ್ತು ರಾಮನಾಥ ಮುಂತಾದ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರೀತಿಯ ವಿವಿಧ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದೆಡೆ ಸ್ವಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರೀತಿ ಇದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರೀತಿಯೂ ಇದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಳಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರುವ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ತೊರ್ಕೆ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

‘ಸುಲ್ತಾನ’: ಇತಿಹಾಸದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ

ಇದು ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪುವನ್ನು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾಮದ ಅಂಧತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮೀರ್ ಸಾದಿಕ್‌ನಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ರಭಾವವೂ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಕಥೆಯೊಳಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ “ಒಳ್ಳೆಯವನು” ಅಥವಾ “ಕೆಟ್ಟವನು” ಎಂದು ಸರಳೀಕರಿಸುವ ಬದಲು, ಅವರ ಸುತ್ತಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಥೆಯ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಯುದ್ಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಕಾದಂಬರಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅವನ ಯುದ್ಧಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಜನರಲ್ ಮೆಂಡಿಸ್ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಕೃತಿಯ ಪರಿಚಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ.

‘ಪತನ’: ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ನಶ್ವರತೆ

ಮೂರನೇ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಪತನ’. ಇದು ಶಿವಾಜಿಯ ನಂತರದ ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದರ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಥೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವಾಜಿಯ ಪುತ್ರರಾದ ಸಂಭಾಜಿ ಮತ್ತು ರಾಜಾರಾಯರ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರದ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ಮುಂದುವರಿದು ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಬಂದ ಒತ್ತಡಗಳು, ಔರಂಗಜೇಬನ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಅವನ ಕ್ರೌರ್ಯ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಥಾಹಂದರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.  ಆದರೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕೇವಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನವಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರ ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರಲಿ, ಅದು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ. ಸಂಪತ್ತು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಅಧಿಕಾರ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ—ಎಲ್ಲವೂ ಕಾಲದ ಮುಂದೆ ಒಂದು ದಿನ ಸೋಲುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಜೀವನದ ನಶ್ವರತೆಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶೆ ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ.

ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರ ವಿಶೇಷತೆ: ಇತಿಹಾಸ + ಮಾನವ ಮನಸ್ಸು

ತೊರ್ಕೆಯವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇತಿಹಾಸದ ಘಟನೆಗಳ ನಡುವೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಪ್ರಯತ್ನ.ರಾಜನಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಯೋಧನಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ಕುಟುಂಬವಿರುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಸಾಮ್ರಾಟನಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ಭಯವಿರುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಅಧಿಕಾರಿಯಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ಅಸೂಯೆ, ದುರಾಸೆ, ಪ್ರೀತಿ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಇರಬಾರದೇ? ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕಾದಂಬರಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಎತ್ತುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ತೊರ್ಕೆಯವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಕೇವಲ “ಇತಿಹಾಸದ ಪಾಠ”ವಾಗದೆ ಮಾನವ ಸ್ವಭಾವದ ಅಧ್ಯಯನವಾಗುತ್ತವೆ.

‘ಆರಾಧನೆ’: ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಸಂಗಮ

ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಆರಾಧನೆ’ ಕೂಡ ಒಂದು ಎಂದು 2025ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಆಕೃತಿ ಕನ್ನಡದ ಕೃತಿ ಪರಿಚಯ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕಲೆ—ಈ ಮೂರು ಅಂಶಗಳ ಸಂಗಮವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆರಾಧನೆ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಜತ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು, ಮುದ್ರಣದ ವರ್ಷ 2010, ಒಟ್ಟು 174 ಪುಟಗಳು ಎಂದು ಮೂಲವು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.  ಇದು ತೊರ್ಕೆಯವರ ಬರವಣಿಗೆ ಒಂದೇ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ.

ಓದುಗರನ್ನು ತಲುಪಿದ ಬರಹಗಾರ

ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುವಾಗ “ಜನಪ್ರಿಯತೆ” ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮಾತ್ರ ಅಂತಿಮ ಮಾನದಂಡವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ಲೇಖಕನ ಕಾದಂಬರಿ ಮನೆಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಜನರು ಅದನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಓದುತ್ತಾರೆ, ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಕೂಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮ. ತೊರ್ಕೆಯವರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ. ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಓದುಗರನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಏಕೆ ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಯಾಗಬೇಕು?

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವೈರುಧ್ಯವಿದೆ ಸುಮಾರು 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಟಿತ ಕಾದಂಬರಿಗಳಾದ ವಿಮುಕ್ತಿ, ವರ್ತುಲ, ಪರ್ಣಕುಟಿ, ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನ, ಹೊಂಗಿರಣ, ಶಾಲಿನಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲದೇ, ಸುಮಾರು 10 ಅಪ್ರಕಟಿತ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು, ನಾಟಕದ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲೇಖನಗಳು ಸೇರಿವೆ.. ಆದರೆ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತದೆ: ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಬರೆಯಬೇಕೇ? ಅಥವಾ ಓದುಗರ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕೇ? ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರಂತಹ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸ್ತುತ. ಅವರ ಕೃತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ದಾಂಪತ್ಯ ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರ. ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಪುನರ್‌ಕಲ್ಪನೆ ಮೂರನೇ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಮತ್ತು ಅವರ ಅಪಾರ ಓದುಗರ ಬಳಗ ಕನ್ನಡದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರ.

ಸಣ್ಣಕಥೆಗಾರ ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆ

ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅಪೂರ್ಣ. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಕಥೆಗಳು ಲೇಖನದಲ್ಲಿಯೂ ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರನ್ನು ಉತ್ತಮ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಕಥೆಗಾರರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.  1966ರ ಪರ್ಣಕುಟಿ 1966ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1968ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ  ಗೆಜ್ಜೆನಾದ  ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಸಣ್ಣಕಥಾ ಬರವಣಿಗೆಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕಾದಂಬರಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.  ಪರ್ಣಕುಟಿ  ದಾಖಲೆಗಳು ಇದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ

ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆ: ಎಲೆಮರೆಯ ಹೂವಿನಂತೆ ಅರಳಿದ ಬರಹಗಾರ

ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅವರು ಸಣ್ಣಕಥೆಗಾರರೂ ಹೌದು. ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೂ ಹೌದು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ಕಥೆಗಾರರೂ ಹೌದು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದವರೂ ಹೌದು. ಜನಪ್ರಿಯ ಓದುಗರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬರಹಗಾರರೂ ಹೌದು. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲೇ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿರುವುದು ಅವರ ದೀರ್ಘ ಸಾಹಿತ್ಯಯಾತ್ರೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ..  ಅವರ ಕಾಲಗರ್ಭದಂತಹ ಕೃತಿಗಳು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕಥೆಯಾಗಿ ಓದುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ; ಆರಾಧನೆಯಂತಹ ಕೃತಿಗಳು ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಕಡೆಗೆ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಆದರೆ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಬಹುಶಃ ಇನ್ನೊಂದೇ: ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬರೆಯಲಿಲ್ಲ; ಓದುಗರಿಗಾಗಿ ಬರೆದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಮರೆತರೂ, ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಓದಿ ಬೆಳೆದ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಮರೆಯದೇ ಇರಬಹುದು. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೆಸರುಗಳು ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಹೆಸರುಗಳು ಹಳೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮುಚ್ಚಳಗಳಲ್ಲಿ, ಮನೆಯ ಪುಸ್ತಕದ ಕಪಾಟಿನಲ್ಲಿ, ಓದುಗರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುತ್ತವೆ. ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರು ಅಂತಹ ಹೆಸರೊಂದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ—ಬಹಳ ಬರೆದವರು, ಬಹಳ ಓದಲ್ಪಟ್ಟವರು, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಕಾಯುತ್ತಿರುವವರು.

ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು:

• ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ‘ಗಳಗನಾಥ ಪ್ರಶಸ್ತಿ‘ಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
• 2018ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ 6ನೇ ಕುಮಟಾ ತಾಲೂಕು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನಿತ ಅತಿಥಿ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರನ್ನು ‘ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಬೆಳಕಿನಾಚೆ ಉಳಿದ ಕನ್ನಡದ ಎಲೆಮರೆಯ ಹೂ’ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಕೆಲವು ಬರಹಗಾರರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ಮೂಲಕ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ. ಆದರೆ ಕೆಲವರು ಓದುಗರ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕದ ಮೂಲಕ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ದಯಾನಂದ ತೊರ್ಕೆಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಬದುಕನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಅವರು ಅಂತಹ ಬರಹಗಾರರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ—ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಓದುಗರ ನೆನಪಿನಲ್ಲೂ ಉಳಿದಿರುವ ಲೇಖಕ ಎಂದರೂ ತಪ್ಪಾಗದು ಅಲ್ವೇ?

ಏನಂತೀರೀ?
ನಿಮ್ಮವನೇ ಉಮಾಸುತ