ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಬಿಹು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವಾಗ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಸುಗ್ಗಿ ಕುಣಿತ, ಕೋಲಾಟ ಮತ್ತು ಕಂಸಾಳೆಯ ನೆನಪಾಗುವುದು ಸಹಜ. ಈ ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಬದುಕು, ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಭ್ರಮ, ಲಯಬದ್ಧ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಾಮ್ಯತೆಗಳಿವೆ.
ಬಿಹು ಎಂದರೇನು?
ಬಿಹು ಅಸ್ಸಾಂನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಬ್ಬ. ಅಸ್ಸಾಂನ ಜನರ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಋತುಮಾನಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಜನರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಸ್ಸಾಮಿ ಸಮಾಜದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿಹುಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
ಬಿಹು ಎಂಬುದು ಒಂದೇ ಹಬ್ಬದ ಹೆಸರಲ್ಲ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹು ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:
- ರೊಂಗಾಲಿ ಬಿಹು ಅಥವಾ ಬೊಹಾಗ್ ಬಿಹು
- ಭೋಗಾಲಿ ಬಿಹು ಅಥವಾ ಮಾಘ್ ಬಿಹು
- ಕೊಂಗಾಲಿ ಬಿಹು ಅಥವಾ ಕಾತಿ ಬಿಹು
ಈ ಮೂರು ಹಬ್ಬಗಳೂ ಅಸ್ಸಾಂನ ಕೃಷಿ ಚಕ್ರದ ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುವ ಕಾಲ, ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುವ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಫಸಲು ಕಟಾವು ಮಾಡಿದ ನಂತರದ ಸಂಭ್ರಮ — ಹೀಗೆ ರೈತನ ಬದುಕಿನ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಹಬ್ಬಗಳು ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.
ಮೂರು ಬಿಹುಗಳು ಯಾವ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ?
ರೊಂಗಾಲಿ ಬಿಹು – ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ
ರೊಂಗಾಲಿ ಬಿಹುವನ್ನು ಬೊಹಾಗ್ ಬಿಹು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಸ್ಸಾಂನ ಸೌರಮಾನ ಪಂಚಾಂಗದ ಬೊಹಾಗ್ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 14 ಅಥವಾ 15ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಸ್ಸಾಮಿನ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಆರಂಭವನ್ನೂ ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಆಗಮನವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ರೊಂಗಾಲಿ ಎಂದರೆ ಸಂಭ್ರಮ ಅಥವಾ ಸಂತೋಷದ ಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಹೆಸರು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚಿಗುರುಗಳು ಮೂಡುವ, ಮರಗಿಡಗಳು ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಯುವ ಸಮಯವಿದು.
ರೊಂಗಾಲಿ ಬಿಹುವಿನ ಮೊದಲ ದಿನವನ್ನು ಗೋರು ಬಿಹು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೈತನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ದನಕರುಗಳ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆರೆ ಅಥವಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಕಾಳುಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಹೊಸ ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರುದಿನ ‘ಮನುಹ್ ಬಿಹು’ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಹಿರಿಯರಿಂದ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆದು, ಪರಸ್ಪರ ಶುಭಾಶಯ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಬಂಧುಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಬಿಹುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೇ ಬಿಹು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಬಿಹು ಹಾಡುಗಳು. ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರು ತಂಡಗಳಾಗಿ ಸೇರಿ ಹಾಡುತ್ತಾ, ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾ ವಸಂತದ ಆಗಮನವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೀತಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಯೌವನ, ಕೃಷಿ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಸೊಬಗನ್ನು ಬಿಹು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.
ಭೋಗಾಲಿ ಬಿಹು – ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ
ಭೋಗಾಲಿ ಬಿಹುವನ್ನು ಮಾಘ್ ಬಿಹು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸ್ಸಾಮಿನ ಮಾಘ್ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನವರಿ 14 ಅಥವಾ 15ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ. ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಬೆಳೆದ ಭತ್ತವನ್ನು ಕಟಾವು ಮಾಡಿ ಮನೆಗೆ ತಂದಿರುವ ರೈತರು, ತಮ್ಮ ಫಸಲಿನ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಸಮಯವಿದು. ‘ಭೋಗಾಲಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಭೋಗ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಹಬ್ಬದ ಮುನ್ನಾದಿನವನ್ನು ಉರುಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭೇಲಾಘರ್ ಎಂಬ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಾರೆ. ಮರುದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ಹುಲ್ಲು, ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ಮರದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ‘ಮೇಜಿ’ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಕುಂಡಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೆಳೆ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪಿಠಾ, ಲಾರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ರೀಡೆಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಭೋಗಾಲಿ ಬಿಹು ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಊಟದ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ. ರೈತರ ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಂದ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ, ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಹಬ್ಬವೂ ಹೌದು.
ಕೊಂಗಾಲಿ ಬಿಹು – ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ
ಕೊಂಗಾಲಿ ಬಿಹುವನ್ನು ಕಾತಿ ಬಿಹು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಸ್ಸಾಮಿನ ಕಾತಿ ತಿಂಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಂಗಾಲ ಎಂದರೆ ಕೊರತೆ ಅಥವಾ ಅಭಾವ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಫಸಲಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಬೆಳೆ ಇನ್ನೂ ಹೊಲದಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದಿರುತ್ತದೆ. ರೈತರಿಗೆ ಫಸಲು ಕೈಗೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾದ ಕಾಲವಿದು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಹಬ್ಬವು ರೊಂಗಾಲಿ ಮತ್ತು ಭೋಗಾಲಿ ಬಿಹುಗಳಂತೆ ಸಂಭ್ರಮದ ಆಚರಣೆಗಿಂತ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಭರವಸೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಕಾತಿ ಬಿಹುವಿನಂದು ರೈತರು ತಮ್ಮ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿಯೂ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಉತ್ತಮ ಫಸಲು, ಕೀಟಬಾಧೆಯಿಂದ ಬೆಳೆ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸುಭಿಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದಿರಿನ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ದೀಪಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ. ಹೀಗೆ ಮೂರು ಬಿಹುಗಳು ಅಸ್ಸಾಂನ ಕೃಷಿ ಬದುಕಿನ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ರೊಂಗಾಲಿ ಹೊಸ ಆರಂಭದ ಸಂತೋಷವನ್ನು, ಕೊಂಗಾಲಿ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು, ಭೋಗಾಲಿ ಸಮೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಫಸಲಿನ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.
ಬಿಹು ನೃತ್ಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೇನು?
ಬಿಹು ನೃತ್ಯ ಅಸ್ಸಾಂನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಪದ ನೃತ್ಯಪ್ರಕಾರ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೊಂಗಾಲಿ ಬಿಹುವಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರು ತಂಡಗಳಾಗಿ ಸೇರಿ ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವಸಂತದ ಆಗಮನ, ಯೌವನದ ಉತ್ಸಾಹ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ನೃತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅದರ ಚುರುಕು ಹೆಜ್ಜೆಗಳು, ವೇಗವಾದ ಕೈಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೊಗಸಾದ ದೇಹದ ಚಲನೆಗಳು. ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಕುಣಿಸುತ್ತಾ, ಸೊಂಟ ಮತ್ತು ಭುಜಗಳನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತಾ, ಕೈಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾ ನರ್ತಕರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪುರುಷರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯುತ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಚುರುಕಾದ ದೇಹದ ಚಲನೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೃತ್ಯದ ಲಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಕೈಗಳ ನಾಜೂಕಾದ ಚಲನೆ, ಸೊಂಟದ ಬಳುಕಾಟ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಭಂಗಿಗಳ ಮೂಲಕ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರು ನಿಂತು, ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಅಥವಾ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಬಿಹು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ; ಮುಖಭಾವ, ನಗು, ಕೈಗಳ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ದೇಹದ ಬಳುಕಾಟವೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ನೃತ್ಯದ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ವಾದ್ಯಗಳ ನಾದವೂ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ನೋಡುತ್ತಿರುವವರಿಗೂ ತಾವೇ ನರ್ತಿಸಬೇಕೆನಿಸುವಷ್ಟು ಉಲ್ಲಾಸವನ್ನು ಈ ನೃತ್ಯ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಹು ನೃತ್ಯವು ಕೇವಲ ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಶುಭಾಶಯ ಕೋರುವ ‘ಹುಚರಿ’ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ. ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
ಬಿಹು ನೃತ್ಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ
ಬಿಹು ನೃತ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆ ಅದರ ವರ್ಣರಂಜಿತ ವೇಷಭೂಷಣ.
ಮಹಿಳೆಯರ ಉಡುಗೆ: ಮಹಿಳಾ ನರ್ತಕಿಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ‘ಮೇಖೆಲಾ ಚಾದರ್’ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೇಖೆಲಾ ದೇಹದ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯುವ ಉಡುಪಾಗಿದ್ದು, ಚಾದರ್ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಹೊದಿಸುವ ಬಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿ, ಪಾಟ್ ರೇಷ್ಮೆ, ಎರಿಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಸ್ಸಾಂನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೂಗಾ ರೇಷ್ಮೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಗಾ ರೇಷ್ಮೆಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಚಿನ್ನದ ಹೊಳಪಿರುವುದು ಇದರ ವಿಶೇಷತೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕೂದಲಿನಲ್ಲಿ ‘ಕೋಪೌ ಫೂಲ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಆರ್ಕಿಡ್ ಹೂವನ್ನು ಮುಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ವೇಷಭೂಷಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಪುರುಷರ ಉಡುಗೆ: ಪುರುಷ ನರ್ತಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧೋತಿ, ಕುರ್ತಾ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೇಲಂಗಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಲೆಗೆ ಅಥವಾ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ‘ಗಾಮೋಸಾ’ ಎಂಬ ಕೆಂಪು ಅಂಚುಳ್ಳ ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಗಾಮೋಸಾ ಅಸ್ಸಾಂನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು. ಗೌರವ ಸೂಚಿಸುವ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ನೃತ್ಯದ ಅಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಜನರ ಕೈಮಗ್ಗ, ರೇಷ್ಮೆ ನೇಯ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಭರಣಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ.
ಬಿಹು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯಗಳು
ಬಿಹು ನೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅದರ ಚುರುಕಾದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಷ್ಟೇ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವುದು ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವ ವಾದ್ಯಗಳ ನಾದ. ಪ್ರಕೃತಿ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಹಲವು ವಾದ್ಯಗಳು ಬಿಹು ಸಂಗೀತದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ.
ಢೋಲ್ (Dhol): ಬಿಹು ನೃತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವಾದ್ಯವೆಂದರೆ ಢೋಲ್. ಇದು ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಆಕಾರದ ಎರಡು ಬದಿಗಳ ಚರ್ಮದ ಮುಚ್ಚಳ ಹೊಂದಿರುವ ತಾಳವಾದ್ಯ. ಒಂದು ಬದಿಯನ್ನು ಕೈಯಿಂದಲೂ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯನ್ನು ಕೋಲಿನಿಂದಲೂ ಬಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಲಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಢೋಲ್‌ನ ಗಂಭೀರ ಮತ್ತು ಜೋರಾದ ನಾದವೇ ಬಿಹು ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ವೇಗ ಹಾಗೂ ಉತ್ಸಾಹ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೃತ್ಯದ ಆರಂಭ, ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಸಂಭ್ರಮದ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಢೋಲ್‌ನ ತಾಳ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಪೇಪಾ (Pepa): ಪೇಪಾ ಬಿಹು ಸಂಗೀತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗಾಳಿ ವಾದ್ಯ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಕೋಣದ ಕೊಂಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಂಬಿನ ಸಣ್ಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಊದುವ ಭಾಗವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಉಚ್ಚ ಸ್ವರದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪೇಪಾದ ನಾದವು ಬಿಹು ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಢೋಲ್‌ನ ಗಂಭೀರ ತಾಳದ ಜೊತೆಗೆ ಪೇಪಾದ ಉಲ್ಲಾಸಭರಿತ ಸ್ವರ ಕೇಳಿದಾಗ ಬಿಹು ನೃತ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಸೊಗಸು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.
ಗೊಗೊನಾ (Gogona): ಗೊಗೊನಾ ಬಿದಿರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಂಪನ ವಾದ್ಯ. ಇದನ್ನು ಬಾಯಿಯ ಸಮೀಪ ಹಿಡಿದು, ಅದರ ಬಿದಿರಿನ ಕಂಪಿಸುವ ಭಾಗವನ್ನು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಚಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿ ಹೊರಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು ಬಳಸುವ ರಾಮ್‌ಧನ್ ಗೊಗೊನಾ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಬಳಸುವ ಲಹೋರಿ ಗೊಗೊನಾ ಎಂಬ ರೂಪಗಳಿವೆ. ಇದರ ಧ್ವನಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಬಿಹು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಲಯ ಮತ್ತು ಸ್ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ತೋಕಾ (Toka): ತೋಕಾ ಬಿದಿರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ತಾಳವಾದ್ಯ. ಬಿದಿರಿನ ತುಂಡನ್ನು ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೀಳಿ ಅಥವಾ ಮಡಚಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ತಟ್ಟಿದಾಗ ‘ಟಕ್-ಟಕ್’ ಎಂಬ ಲಯಬದ್ಧ ಶಬ್ದ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ನೃತ್ಯದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ತಾಳವನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ತೋಕಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಬಿಹುತಾಲ್ ಅಥವಾ ತಾಲ್ (Bihutal / Taal): ಇದು ಲೋಹದಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಎರಡು ಚಿಕ್ಕ ತಾಳಗಳ ಜೋಡಿ. ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬಡಿದು ಲಯಬದ್ಧ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಭಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಜಾಗಟೆಯಂತೆಯೇ ಇದರ ಮೂಲ ಕಾರ್ಯವಾದರೂ, ಇದರ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯ ಸ್ವರೂಪ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಢೋಲ್‌ನ ತಾಳಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬಿಹುತಾಲ್ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಬಾನ್ಹಿ ಅಥವಾ ಬಾಂಶಿ (Baanhi / Banshi): ಬಾನ್ಹಿ ಎಂದರೆ ಬಿದಿರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಕೊಳಲು. ಇದನ್ನು ಊದುವ ಮೂಲಕ ಮಧುರವಾದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೇಪಾದ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ನಾದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೊಳಲಿನ ಮಧುರ ಸ್ವರ ಬಿಹು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸೌಮ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಸುತುಲಿ ಅಥವಾ ಖುತುಲಿ (Sutuli / Khutuli): ಸುತುಲಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಬಿದಿರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಗಾಳಿ ವಾದ್ಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಊದಿದಾಗ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶಬ್ದ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಗಿಲೆಯ ಕೂಗನ್ನು ಹೋಲುವ ಧ್ವನಿಯನ್ನೂ ಹೊರಡಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಈ ವಾದ್ಯವು ಬಿಹು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಎಲ್ಲ ವಾದ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಿಹು ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಇರಬೇಕು ಎಂದಿಲ್ಲ. ಪ್ರದೇಶ, ಕಲಾವಿದರ ತಂಡ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಶೈಲಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಾದ್ಯಗಳ ಬಳಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಢೋಲ್, ಪೇಪಾ ಮತ್ತು ಗೊಗೊನಾ ಬಿಹು ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತುಗಳಾಗಿವೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ನೃತ್ಯಗಳಿಗೂ ಬಿಹು ನೃತ್ಯಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳೇನು?
ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಈ ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಕೃಷಿಯೇ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಸುಖ-ದುಃಖ, ದುಡಿಮೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದೇ ಪರಂಪರೆ ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ.
ಸುಗ್ಗಿ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ರೊಂಗಾಲಿ ಬಿಹು
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸುಗ್ಗಿ ಕುಣಿತವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿಯ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜನಪದ ನೃತ್ಯ. ರೈತಾಪಿ ಸಮುದಾಯದವರು ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿ, ತಲೆಗೆ ಅಲಂಕೃತ ಮರದ ಕಿರೀಟಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೋಲು ಅಥವಾ ನವಿಲುಗರಿಯಂತಹ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಡೊಳ್ಳು ಮತ್ತಿತರ ತಾಳವಾದ್ಯಗಳ ಸದ್ದಿಗೆ ಹಾಡುತ್ತಾ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
ರೊಂಗಾಲಿ ಬಿಹು ಕೂಡ ವಸಂತದ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹೊಸ ಆರಂಭವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕೃತಿ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸಂತೋಷವೇ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯ. ಆದರೆ ಬಿಹು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೊಂಟ, ಭುಜ ಮತ್ತು ಕೈಗಳ ವೇಗವಾದ ಚಲನೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸುಗ್ಗಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನ ಚಲನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಿಹು ನೃತ್ಯ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಪದ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತವೂ ಒಂದು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕುರುಬ ಗೌಡ ಸಮುದಾಯದ ಆರಾಧನಾ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಬೀರಲಿಂಗೇಶ್ವರನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು ದೊಡ್ಡ ಡೊಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು, ಅವುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ವೃತ್ತಾಕಾರ ಅಥವಾ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಚುರುಕಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಬಿಹು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಢೋಲ್ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ನರ್ತಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಎರಡೂ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಚೈತನ್ಯ, ತಾಳಜ್ಞಾನ, ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮುಖ್ಯ. ಆದರೆ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರೇ ವಾದ್ಯ ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವುದಾದರೆ, ಬಿಹುವಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಾದ್ಯಗಾರರ ತಂಡದ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ನರ್ತಕರು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
ಕೋಲಾಟ ಮತ್ತು ಬಿಹು ನೃತ್ಯ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಲಾಟವು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಸೇರಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮರದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಪರಸ್ಪರ ತಾಳಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಡಿದು ಕುಣಿಯುವ ಜನಪದ ಕಲೆ. ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸ, ಜೋಡಿಗಳ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಲಯಬದ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು.
ಬಿಹು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ನರ್ತಿಸುವುದು, ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಚಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಹನದ ಮೂಲಕ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಮೆರುಗು ನೀಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳ ಬಡಿತವೇ ನೃತ್ಯದ ತಾಳದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೆ, ಬಿಹುವಿನಲ್ಲಿ ಢೋಲ್, ಪೇಪಾ, ಗೊಗೊನಾ ಮೊದಲಾದ ವಾದ್ಯಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.
ಕಂಸಾಳೆ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಬಿಹು ವಾದ್ಯಸಂಪ್ರದಾಯ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಂಸಾಳೆ ನೃತ್ಯವು ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರನ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಕಲಾವಿದರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಂಸಾಳೆ ಎಂಬ ಲೋಹದ ತಾಳಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಬಡಿದು ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಸಾಳೆಯ ನಾದ ಈ ಕಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ.
ಬಿಹು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಬಿಹುತಾಲ್ ಎಂಬ ಲೋಹದ ತಾಳವಾದ್ಯ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ತಾಳಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತದ ಲಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಕಂಸಾಳೆ ನೃತ್ಯವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇವರ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೆ, ಬಿಹು ನೃತ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ, ಕೃಷಿ, ಯೌವನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಭ್ರಮದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
ಸಾಮ್ಯತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು
ಬಿಹು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸ್ವರೂಪ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ.
- ಉದ್ದೇಶ: ಬಿಹು ನೃತ್ಯವು ವಸಂತದ ಆಗಮನ, ಕೃಷಿಯ ಹೊಸ ಆರಂಭ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಯೌವನದ ಸಂಭ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ನೃತ್ಯಗಳು ಸುಗ್ಗಿ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದರೆ, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಕಂಸಾಳೆಯಂತಹವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇವತೆಗಳ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ.
- ನೃತ್ಯದ ಶೈಲಿ: ಬಿಹುವಿನಲ್ಲಿ ವೇಗವಾದ ಕೈಚಲನೆ, ಸೊಂಟದ ಬಳುಕಾಟ ಮತ್ತು ಚುರುಕಾದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ. ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಗುಂಪಾಗಿ ಕುಣಿಯುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ತಾಳವೇ ಪ್ರಧಾನ.
- ವಾದ್ಯಗಳು: ಬಿಹುವಿನ ಪೇಪಾ, ಗೊಗೊನಾ, ತೋಕಾ ಮತ್ತು ಸುತುಲಿಯಂತಹ ವಾದ್ಯಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು, ಕಂಸಾಳೆ, ಕರಡಿ ವಾದ್ಯ, ಚಮೆಲ್, ಚೌಡಿಕೆ ಮುಂತಾದ ವಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
- ವೇಷಭೂಷಣ: ಬಿಹುವಿನ ಮೇಖೆಲಾ ಚಾದರ್, ಮೂಗಾ ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ಗಾಮೋಸಾ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಗುರುತುಗಳು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಕಲಾವಿದರು ಆಯಾ ಕಲೆಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಧೋತಿ, ಪೇಟ, ಕಪ್ಪು ಕಂಬಳಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಭರಣ ಅಥವಾ ವಿಶಿಷ್ಟ ತಲೆಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಬಿಹು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಕಲೆಯ ರೂಪಾಂತರಗಳೆಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜನಸಮುದಾಯದ ಬದುಕು, ಕೃಷಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನವೀಯ ಪರಂಪರೆ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಬಿಹು ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ದೊರೆತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆ
ಬಿಹು ನೃತ್ಯ ಇಂದು ಅಸ್ಸಾಂನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ದೇಶದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
2012ರ ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿಹು ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದು ಈ ಕಲೆಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
2023ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 13ರಂದು ಗುವಾಹಟಿಯ ಸರుసಜೈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೃಹತ್ ಬಿಹು ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ 11,304 ಕಲಾವಿದರು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಅದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ 2,548 ಡೊಳ್ಳು ವಾದಕರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಸಾಧನೆಯೂ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು. ಅಸ್ಸಾಂನ ಜನಪದ ಕಲೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಬಿಹು ಪರಂಪರೆಯ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.
ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು ಉಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕು
ಬಿಹು ನೃತ್ಯವು ಅಸ್ಸಾಂನ ಜನಜೀವನದ ಜೀವಂತ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ವರ್ಷದ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಬಿಹು ಹಬ್ಬಗಳು ರೈತನ ಬದುಕಿನ ಆಶಾಭಾವನೆ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರೊಂಗಾಲಿ ಬಿಹುವಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ನೃತ್ಯವು ಯುವಜನರ ಉತ್ಸಾಹ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ನಂಟನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
ಅದೇ ರೀತಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಸುಗ್ಗಿ ಕುಣಿತ, ಕೋಲಾಟ, ಕಂಸಾಳೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸ, ನಂಬಿಕೆ, ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಬದುಕನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.
ಒಂದು ರಾಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜ್ಯದ ಜನರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಂತಹ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೇತುವೆಯಾಗಬಲ್ಲವು. ಬಿಹುವಿನ ಢೋಲ್ ನಾದಕ್ಕೂ ನಮ್ಮ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತದ ತಾಳಕ್ಕೂ ದೂರದ ಊರುಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವು ಮೂಡಿಸುವ ಉತ್ಸಾಹ ಒಂದೇ. ಅಸ್ಸಾಂನ ಪೇಪಾ ನಾದಕ್ಕೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಂಸಾಳೆಯ ಝೇಂಕಾರಕ್ಕೂ ವಾದ್ಯಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾದರೂ, ಜನಪದ ಕಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಒಂದೇ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಉತ್ಸವಗಳ ವೇದಿಕೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಯುವಜನರ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕು. ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಗೌರವ, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ದೊರೆಯುವಂತಾಗಬೇಕು. ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿಜವಾದ ಸೊಬಗು ಇರುವುದು ಇಂತಹ ನೂರಾರು ಜನಪದ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ. ಭಾಷೆ, ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳು ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಕಲೆಯ ಆಶಯ ಮಾತ್ರ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಅಲ್ವೇ?
ಏನಂತೀರೀ?
ನಿಮ್ಮವನೇ ಶ್ರೀಮಂತ