2025ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂದೂರ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ವದೇಶಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಒಂದೆಡೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಸ್ಕೈಸ್ಟ್ರೈಕರ್ ಆತ್ಮಾಹುತಿ ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದರೆ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಎದುರಾಗಬಹುದಾದ ವೈಮಾನಿಕ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಭಾರತದ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಿ ಆಕಾಶ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಿಂದೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಡಾ. ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಿದೆ.
ಸ್ಕೈಸ್ಟ್ರೈಕರ್ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ್ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲ. ಸ್ಕೈಸ್ಟ್ರೈಕರ್ ಗುರಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವ ಮಾನವರಹಿತ ಆತ್ಮಾಹುತಿ ಡ್ರೋನ್ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಆಕಾಶ್ ಶತ್ರುಗಳ ವಿಮಾನಗಳು, ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರಹಿತ ವೈಮಾನಿಕ ವಾಹನಗಳಂತಹ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾದ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರುವ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡೂ ಸ್ವದೇಶಿ ರಕ್ಷಣಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವಿಭಿನ್ನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಾಗಿವೆ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನನ, ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ
ಡಾ. ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾಮರಾವ್ ಅವರು 1947ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 5ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ (UVCE) ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. 1969ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ (IISc)ಯಲ್ಲಿ ಏರೋನಾಟಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ರಾಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅವರ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದ್ದವು. ನಂತರ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದರು. ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಅವರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪಯಣ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್, ರಾಕೆಟ್ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್, ಕ್ಷಿಪಣಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.
1971ರಲ್ಲಿ ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಪ್ರವೇಶ
1971ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (DRDO)ಯಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ (VSSC), ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಏರೋನಾಟಿಕಲ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಸ್ಟಾಬ್ಲಿಷ್‌ಮೆಂಟ್ (ADE) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಮದುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು, ಹಣಕಾಸಿನ ಮಿತಿಗಳು, ಅಗತ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಅಭಾವದ ನಡುವೆಯೇ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸ್ವದೇಶಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಕ್ಷಿಪಣಿ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ವಿನ್ಯಾಸ, ಮಾದರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪರಿಣತಿ ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.
ಕೇವಲ 35ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಆಕಾಶ್ ಯೋಜನೆಯ ನೇತೃತ್ವ!
ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಎ.ಪಿ.ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಭಾರತದ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು ನೀಡಿದ ಕಲಾಂ ಅವರು, ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ವಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1983ರಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಅದರ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾಮರಾವ್ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ 35 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು. ಕಲಾಂ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯೋಜನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು SAM-X ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1984ರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಆಕಾಶ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ್ ಎಂದರೆ ಬಾನು ಅಥವಾ ಗಗನ ಎಂಬ ಅರ್ಥ.
ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಮುಂದೆ ಇದ್ದ ಸವಾಲು ಸಣ್ಣದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಶತ್ರುಗಳ ವಿಮಾನಗಳು ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಗುರಿ ಗುರುತಿಸಿ, ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಾಶಪಡಿಸಬಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅವರೇ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಆ ಯೋಜನೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಐದು-ಆರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸುಮಾರು 20 ಜನರ ತಂಡವಿದ್ದು, ನಂತರ ಅದು 50 ಜನರ ತಂಡವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಯೋಜನೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತೆ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು.
15 ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಶ್ರಮದ ಫಲ. ಭಾರತದ ಸ್ವದೇಶಿ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಆಕಾಶ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪಣಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಲ್ಲ. ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ಜೊತೆಗೆ ರಾಡಾರ್, ಗುರಿ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರ, ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶತ್ರು ವಿಮಾನವು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ; ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ; ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಜಾಮಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ರಾಡಾರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಗುರಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಕ್ಷಿಪಣಿಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೆಲಸ.
ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ ಪರಿಶ್ರಮ ಬೇಕಾಯಿತು. ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಬೇಕಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ರಾಡಾರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದೇ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ದೇಶದ 12 ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,000 ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ, ಚೆನ್ನೈಯಿಂದ ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಚಂಡೀಗಢದವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಡುವೆ ನಿರಂತರ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಯೋಜನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ರಾಮರಾವ್ ಅವರು ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹಣಕಾಸು, ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾರ್ಯವಿಭಾಗವನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.
ಆಕಾಶ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳೇನು?
ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಆಕಾಶ್ ಒಂದು ಸ್ವದೇಶಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರುವ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಇದರ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ್ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (BDL) ಮತ್ತು ಭಾರತ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (BEL) ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. ಆಕಾಶ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
- ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಮೂಲ ಆಕಾಶ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು 4.5ರಿಂದ 25 ಕಿ.ಮೀ.ವರೆಗೆ.
- ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಎತ್ತರ: ಸುಮಾರು 100 ಮೀಟರ್‌ನಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ.ವರೆಗೆ.
- ಗುರಿಗಳು: ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳು, ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರಹಿತ ವೈಮಾನಿಕ ವಾಹನಗಳು (UAV).
- ಬಹು ಗುರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ: ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವೈಮಾನಿಕ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ.
- ಚಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಬಹುದಾದ ವಿನ್ಯಾಸ.
- ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ರಕ್ಷಣೆ: ಶತ್ರುಗಳ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಜಾಮಿಂಗ್ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ECCM ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ, ರಾಜೇಂದ್ರ (Rajendra) ರಾಡಾರ್, ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರ, ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆಕಾಶ್ ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ಕ್ಷಿಪಣಿಯಲ್ಲ; ಹಲವು ಉಪವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಮಗ್ರ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
ಆಕಾಶ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸೇನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಅನುಮಾನ
ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ಅದರಲ್ಲೂ ದೇಶದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ವಾಯುಪಡೆಯ ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ.
ಆಕಾಶ್ ಯೋಜನೆಯ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಇಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬಲ್ಲದೆ? ಎಂಬ ಅನುಮಾನಗಳಿದ್ದವು. ವಿದೇಶಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಕಾಶ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಸಮಯ ಮತ್ತು ಹಣ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ಎಂಬ ಟೀಕೆಗಳನ್ನೂ ಅವರು ಎದುರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕಲಾಂ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ನಿರಂತರ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಯೋಜನೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ವಿಫಲವಾದಾಗ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಆಕಾಶ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ವಾಯುಪಡೆಯ ಬಳಕೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.
ಪೃಥ್ವಿ, ಅಗ್ನಿ, ನಾಗ್, ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ
ಡಾ. ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಸಾಧನೆ ಆಕಾಶ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಅವರು ಡಿಆರ್‌ಡಿಒದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಸಮಗ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ (Integrated Guided Missile Development Programme – IGMDP) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿ ಪೃಥ್ವಿ, ಅಗ್ನಿ, ಆಕಾಶ್, ತ್ರಿಶೂಲ್ ಮತ್ತು ನಾಗ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಯೋಜನೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಸೂಪರ್‌ಸಾನಿಕ್ ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಗಳಿಂದ ಉಡಾಯಿಸಬಹುದಾದ K-15 ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಅಸ್ಟ್ರಾ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಗಾಳಿಗೆ ಹಾರುವ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಮತ್ತು ಹೈಪರ್‌ಸಾನಿಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಾಹನದಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಪಾತ್ರವಿತ್ತು.
1997ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ (DRDL) ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು 2005ರವರೆಗೆ ಆ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಕ (ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ) ಸೇರಿದಂತೆ ಉನ್ನತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.
ಡಿಆರ್‌ಡಿಒದಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದವರೆಗೆ
ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರವೂ ರಾಮರಾವ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. 2011ರಿಂದ 2014ರವರೆಗೆ ಪುಣೆಯ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (DIAT)ಯ ಉಪಕುಲಪತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು.
ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರವೂ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎಸ್‌-ವ್ಯಾಸ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ-ಚಾನ್ಸಲರ್ ಆಗಿಯೂ, ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ (IISc) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ (NIAS) ಸೇರಿದಂತೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗೌರವಗಳು
ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಡಾ. ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾಮರಾವ್ ಅವರಿಗೆ 2015ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಲಭಿಸಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ:
- ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ವರ್ಷದ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈಮಾನಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
- ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
- ಶಿವಾನಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
- ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
- ಐಐಎಸ್‌ಸಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
- ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಗಳು
ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿವೆ. ಅವರು ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಫೆಲೋ ಆಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ನನ್ನ ಮಗು ನಿರೀಕ್ಷೆಗೂ ಮೀರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ!
ಆಪರೇಷನ್ ಸಿಂದೂರ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹತ್ವದ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ ಡಾ. ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಮಾತುಗಳು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದವು. ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಮ್ಮ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿ ರೂಪಿಸಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಂದು ದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಭಾವುಕರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮದೇ ಮಗು ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ತನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುವ ಸಂತೋಷದಂತೆ ಆಕಾಶ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಈ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯ ಹೆಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಶ್ರಮ, ವಿಫಲ ಪ್ರಯೋಗಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ತಂಡದ ಸಮರ್ಪಣೆಯ ಫಲವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡುವ ಸಂತೋಷವೂ ಅಡಗಿದೆ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಯ ಸಾಧನೆ ದೇಶದ ಹೆಮ್ಮೆ
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಖರೀದಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಭಾರತ, ಇಂದು ತನ್ನದೇ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞರ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಹಾಗೂ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಗಳಿಸಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಹಿಂದೆ ಡಾ. ಎ.ಪಿ.ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಅವರಂತಹ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಡಾ. ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾಮರಾವ್ ಅವರಂತಹ ಅನೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ನಿರಂತರ ಪರಿಶ್ರಮವಿದೆ.
ಕೇವಲ 35ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಯೋಜನೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು, ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಾವಿರಾರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞರ ಪರಿಶ್ರಮವನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿ, ಭಾರತದ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲ ತುಂಬಿದ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಸಾಧನೆ ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೇರಣೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲೇ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು, ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಈ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ದೇಶದ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಮ್ಮದೇ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ನಮ್ಮದೇ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ನಮ್ಮದೇ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಶ್ರೀ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾಮರಾವ್ ಅವರು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿಯೂ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡದ ಕಲಿಗಳೇ ಸರಿ.